http://anaite.upf.pf/files/original/66bdffbf12e968b92a81af1f92b29ef4.pdf e9d87d479f778696d2f8d48dae774060 PDF Text Text D & EO MA O TE IHI REO E TE TARAME PAPA-REO PU OIRA A NIU NENETRA'A MATAMUA 1995 Louise PELTZER Maître de Conférences UNIVERSITE FINANÇAI SE DU POLYCOP B.P. 796 PAPE'ETE TAHITI Tous droits de I reproduction et d'adaptation réservés la'apàrarera'a e tauiuira'a no te fa'aaura'a, 'opanihia © Louise PELTZER 1995 PACIFIQUE �PAPAREO PU'OIRA'A-NIU 'IRAVA E TAPURA TI'ARAU OHIPA PU'OIRA'A-NIU I 1.1. Ha'aporira'a 1.2. Niu 'aipa . . . . . . II. niu Niuha'a Niu numera Niui'oa Niu'apu Niufa'atoro Niu hono 1.3. Niu 1.4. Patura'a niuha'a e te 1.5. Te niuha'a e 'omuahia 1.6. Te 1.7. Te tohu ai 'IRAVA II. 1. Te ui e te a, e, TI'ARAU honora'a . . . Te na 'omua-niu'apu ei . II.2. pu'oi fa'atoro Te pu'oira'a Te fe'a'ara'a 'aore Te pato'ira'a e te ra te ferurira'a.... tu'utu'ura'a.... Te heura'a 'aihonora'a Te 'aihono e te hono ê Te 'aihono no te tau Te 'aihono no te hia'aira'a Te tumu, te fâ e te rave'a Te fe'a'ara'a 'aore ra te ferurira'a.... Te pato'ira'a... Te heura'a . . . . . . . - II.3. Te tapiri-noa-ra'a . . Te parau no te Te parau no te pu'oira'a 'aihonora'a POLYCOP BP 796 PAPETXE TAHITI Tout droits de reproduction et d'adaptation réaarvé» 1 ia �I. PU'OIRA'A-NIU E nehenehe i te hô'ê niu tumu i te 'ape'ehia e te hô'ê niu 'aihono. taime, tei te 'omuara'a o te 'irava teie niu tumu, te niu 'aihono râ e 'ape'e atu ia i roto i te tino o te 'irava, ma Te rahira'a o te hono 'ore. te ta'o I roto i te niu te - 'aihono, tê fârereihia nei: niuha'a, te niu numera, - te niui'oa, niu'apu 'omuahia i te 'omua ei e e, te niufa'atoro. te - - - I roto i te mau niuha'a, e'ita ia te mau 'omua ua e tê...., e fa'ari'ihia. Mai te peu ê tê 'itehia nei teie nau 'omua tumu, e monohia atu ia teie nau 'omua: ua i te E - - - - - - - 1.1. i roto i te hô'ê 'irava i, e tê... i te e. fârerei-pinepine-hia te mau pu'oira'a niu i roto: i te mau i te mau i te niu ha'aporira'a o te mau niu, niu 'aipa, ui, i te ha'apû'orerora'a i te tumu, i te mau niu e i te mau niu e i te mau niu e 'omuahia i teie mau 'omua e, a e ia, 'omuahia i te 'omua ei, fa'ari'i nei i teie tohu ai. HA'APORIRA'A I TE MAU NIU Teie mau niu 'aihono, e mono-pinepine-hia i teie rauta'o (o) te.... 1. E piti tamari'i i tâmâ'a. piti niu i roto i teie 'irava: i tâmâ'a, e niuha'a teie, i 'aihono piti tamari'i, e niu numera teie, e e niu tumu ato'a. 'Aore e tumu, 'aore e toro. E atu i te niu e 2. A piti atu ra taure'are'a i reva. 2 �3. To'o pae vahine I e i 'ori inapô ra. 'ori, e niuha'a teie i 'aihono atu i te niu tumu to'o pae vahine, niui'oa teie. 'Aore 4. Ta'i e tumu ; 'inapô ra, e toro ia teie no teie 'irava. ia haere piti ta'ata i haere 5. E maha noa fa 'ehau i te va 'a. i ni 'a i te mou'a. ini'a piti niu i roto i teie 'irava: i haere, niuha'a, 'aihono atu i te numera e maha fa'ehau, o te niu tumu teie. I ni'a e i te mou'a, e mau toro teie. E niu 1.2. 'AIPA NIU Niuha'a 1.2.1. 'aipa i te 'irava e e riro mai ia ei niu tumu no 'irava 'aipahia, te 'irava tumu o te 'irava 'aipa-'ore-hia, e riro E 'omua te niu teie mai ia ei niu 'aihono. E monohia te 'omua ua i te 'omua i, nâ reira ato'a te 'omua monohia ia i te 'omua e. piti ia ('aore ra ua hau atu) niu i roto i teie mau 'irava i mûri nei: te niu tumu, o te 'aipa iho ia, e te niuha'a, o tei riro mai ei niu piti 'aore ra ei niu 'aihono. tê..., e E 1. Ua 1 o rêva Ai ta o Tama. Tama i rêva. I roto i te 'irava I roto i te 'irava 1, hô'ê noa niuha'a, ua reva. 1', e piti ia niu: te niu 'aipa aita, e niu tumu teie i 'aihonohia atu e te niuha'a i reva. Ua monohia te 'omua ua i te 'omua i i roto i te 'irava O Tama te tumu o 3. Tê uahia nei 3\ Aita nau 'aipahia. 'irava. o io mâtou uahia nei e Hô'ê e i teie io mâtou mau mahana. mau mahana. i teie 3, tê uahia nei, e niuha'a teie. i te 'irava 3', e piti ia niu e fârereihia nei: te niuha'a e 'aihono nei i te niu 'aipa aita. noa I roto uahia nei teie Merehau. Merehau e tâmâ'a mai. 2. E tâmâ 'a mai 2\ E'ita o niu i roto i te 'irava 3 �'Aore (vâhi) e e tumu i roto i teie nau 'irava, e piti râ toro: io mâtou i teie mau mahana (tau). 4. A haere 4\ Eiaha i râpae! haere i râpae! e 5. Emanuia te 'orometua. 5'. E'ita e manuia i te 'orometua. 6. Ua pô. 6'. Aita i pô. Hô'ê i te 'irava niu i roto i te 'irava 6, e niuha'a, ua pô; e piti râ i roto 'aipahia: aita, niu tumu i 'aihonohia atu e te niuha'a i pô. noa Ua monohia te 'omua ua i te 'omua i i roto i teie 'irava 'aipahia. 'Aore 7. la tumu, 'aore e toro. e râtou reva 7'. Eiaha i teie ahiahi! râtou 1.2.2. ia Niu i teie ahiahi! reva numera Te niu numera, ia 5'), 'aore e toru 1- E oiti ta'ata 1 '. E'ere ra e 'aipahia, e roa'a mai ia e piti ('irava 1', 3' e maha niu ('irava 2' e te 4). tô tahatai. piti ta'ata e tô tahatai. Hô'ê noa niu i roto i te 'irava 1, e piti E piti niu i roto i te 'irava 'aipahia: te o ta'ata, e niu numera teie. niu numera e piti ta'ata, tei riro mai ei niu piti, o tei 'aihono atu i te niu 'aipa e'ere, 'oia ho'i te niu tumu o teie 'irava. Tô tahatai, 2. E piti tamari'i 2'. E'ere e o te tumu i ia o teie nau 'irava. reva. piti tamari'i i reva. E piti niu i roto i te 'irava 2: i reva, niuha'a, o tei 'aihono atu i piti tamari'i, e niu numera teie. I roto i te 'irava 'aipahia, e toru ia niu: i reva, i 'aihono ia i te niu numera e piti tamari'i, o tei 'aihono ato'a atu ia i te niu 'aipa te niu tumu e e'ere. 'Aore e 3. E maha pôro 3'. E'ere e tumu, 'aore e toro i roto i teie nau 'irava. tâ Herenui i roto tâ Herenui maha pôro i te rima. i roto i te rima. 4 �4. E'ere 5. E e fare pae i parari e piti râ. tâ râua tamahine. piti 5'. E'ere tâ râua tamahine. piti e I roto i te 'irava 5, hô'ê niu, o te niu numera, e piti; i roto piti ia niu: e piti, o tei riro mai ei niu piti e tei 'aihono atu i te niu tumu, 'oia ho'i te niu 'aipa, e'ere. râ i te 'irava o i te mata'i, 'aipahia 5', Te tumu 1.2.3. o teie noa e nau 'irava: tâ râua tamahine. Niui'oa la 'aipahia te niui'oa, e riro mai te 'aipa ei niu tumu, te niui'oa o te 'irava 'aipa-'ore-hia ei niu 'aihono. E fârereihia e piti ('irava 2', 3', 4' e 5') 'aore ra e toru ('irava 1) niu. ta'i 1. E'ere piti mâ'a i i te'ama'a hô'ê. mau E toru niu i roto i teie 'irava: i mau, niuha'a i 'aihono i te niui'oa ta'i piti mâ'a, teie ho'i niu e 'aihono nei ia i te niu 'aipa 'oia ho'i te niu tumu Hô'ê 2. OTama o 3. O Tehei Tama te o hô'ê; 'aore e tumu. matahiapo. te matahiapo. Tehei o te Hô'ê niui'oa. E i te 'ama'a tera. 4. O te 'orometua 4'. E'ere e'ere, teie 'irava. tera. 2'. E'ere 3'. E'ere noa toro: o tei reva 'orometua noa i teie po 'ipo 'i. reva i teie tei niu i roto i te 'irava 4 po'ipo'i. 'aipa-'ore-hia: o te 'orometua, e piti ia niu, i roto i te 'irava 'aipahia: o te 'orometua, o tei riro piti e o teie e 'aihono nei i te 'irava 'aipa, ia e'ere, 'oia ho'i mai ei niu te niu tumu. Tei reva, o te tumu ia o teie nau 5. Teie 'âpî. te tamuta 5'. E'ere teie 6. E'ere tena te tamuta te 'ahu o 'âpî. tâ 'u i ho'o mai. I roto i teie 'irava ia o teie nau niu 'irava; i teie po'ipo'i, te toro. e hope'a, te 'ahu o tâ 'u i ho'o mai, o te tumu piti: tena, niu piti, e niui'oa teie, o tei 'aihono atu i te niu tumu ia e'ere. 5 �1.2.4. Niu'apu la 'aipahia te hô'ê niu'apu, e piti ia huru 'ohipa e 'itehia: 'aipara'a i te 'irava tâ'ato'a 'aore ra te 'aipara'a i te hô'ê noa tuha'a. I roto i te tuha'a matamua, e fârereihia ia e piti niu i roto i te 'irava 'aipahia, hô'ê ana'e i roto i te piti o te tuha'a. I roto i teie tuha'a hope'a, e riro mai te niu'apu o te 'irava 'aipa-'ore-hia ei toro no te 'irava 'aipahia. - te - tô tahatai. 1. E ta'ata 1 '. Aita e 1 ". E'ere ta'ata tô tahatai. i te ta 'ata tô tahatai. I roto i te 'irava 1, hô'ê noa niu, e ta'ata, e niui'oa; i roto ato'a i te 'irava toru 1", hô'ê noa niu, o te niu 'aipa e'ere. I roto râ i te 'irava l''aipahia, e piti ia niu: e ta'ata, i 'aihono atu i te niu 'aipa aita, e niu tumu ia teie. Tô tahatai, o te tumu ia o teie nau 'irava e toru. I te ta'ata, o te toro ia o te 'irava 1". 2. Aita i ni'a e manu 3. E moni 3'. Aita 4. Aita tâ Teri'i. tâ Teri'i moni. e tâ râtou E i te tumu-râ'au. e 'ûrî. piti niu: aita, niu 'aipa, o te niu tumu teie no teie 'irava o tei 'aihonohia mai e te niu'apu e Tâ râtou, o te tumu ia. 5. E m ai'a 5'. E'ere hamoa tera Ho'ê noa 'ûrî. tera. i te mai'a hamoa. niu i te 'irava hô'ê: e mai'a hamoa, niu'apu no te 'irava 5; e e'ere, niu 'aipa no te 'irava 5'. o te tumu ia o teie nau 'irava. mai'a hamoa o te toro ia o te 'irava 'aipahia. Tera, I te , 6. Erô tô roto i te pâni. 6'. Aita e rô tô roto i te pâni. 6". E'ere i te rô tô roto i te pâni. E rô, o te niu hô'ê ia o te 'irava 6, e niu'apu. Aita e erô, o nau niu ia o te 'irava 6', e niu 'aihonohia atu e te niu'apu e rô. 6 'aipa, aita, o tei �E'ere, o te niu tahi ia o te 'irava 6", e niu 'aipa teie. Tô roto, o te tumu ia o teie nau 'irava e toru. I te pâni, o te toro ia. I te rô, e toro ato'a ia teie no te 'irava hope'a 6". Niufa'atoro 1.2.5. Hô'ê â huru hoho'a tô te niu fa'atoro e tô te mau niui'oa. E riro mai te 'aipa ei niu tumu no te 'irava 'aipahia e te niufa'atoro râ, e riro mai ia ei niu 'aihono. 1. No Vahiné 1 '. E'ere Hô'ê 'ahu. tera Vahine no tera 'ahu. niu i roto i te 'irava 1, no Vahine, e niufa'atoro. piti niu i roto i te 'irava 'aipahial': e'ere, niu tumu o tei 'aihonohia atu e te niu piti no Vahine. Tera 'ahu, o te tumu ia o teie nau 'irava. noa E 2. E'ere 3. Io Teri'i 3'. E'ere tera mimî. nâ 'u i te fa'aeara'a. mâtou io Teri'i 4. Ananahi mai 4'. E'ere i te fa'aeara'a. mâtou râtou. ananahi mai râtou. Ananahi mai, o te niu ia o te 'otahi ato'a teie. 'irava 4, e niufa'atoro e e niu I roto i te 'irava o teie 'irava, o 'aipahia, ananahi mai, o te piti ia teie o te niu tei 'aihono atu i te niu matamua, 'oia ho'i, te niu 'aipa e'ere. Râtou, 5. E'ere au 6.1 te fare 6'. E'ita E o te tumu ia o teie nau 'irava. mai te fare mai. tâtou i te fare e ta 'oto ai. tâtou e ta 'oto ai. piti niu i roto i te 'irava 'aihonohia e te niuha'a e 'aipa-'ore-hia:' i 'aipahia: e toru ia niu: e ta'oto ai, tei 'aihono i fare, e 'aihono atu ho'i i te niu tumu, 'oia ho'i, te I roto i te 'irava te niufa'atoro i te niu te fare, niufa'atoro, ta'oto ai. 'aipa e'ita. Tâtou, o te tumu ia o teie nau 'irava. 7 �Niu hono 1.2.6. E fârerei-ato'a-hia teie 'omuahia e te mau huru niu, 'oia ho'i te mau niu e hô'ê hono. la 'aipahia ia, e ti'a mai te 'aipa ei niu tumu no teie 'irava fâpî, niuhono râ, e riro mai ia ei niu piti, ei niu 'aihono. te 1. Mai te manu E'ere 1 i te haerera'a atu. i te haerera 'a o na mai te o na manu atu. Hô'ê niu i roto i te 'irava 1: mai te manu, e niuhono. E piti râ niu i roto i te 'irava 'aipahia: e'ere, niu 'aipa o 'aihonohia mai e te niuhono mai te manu. 0 na, te tumu ia o teie nau 'irava; i te haerera 'a atu, tei o te toro ia. 2. Ma te 'oto o oia 2\ E'ere 3. Ma te horo 3'. E'ere ia i te noa ma te o horo ravera 'oto ma te 'a i tâ na i te ravera'a Teri'i noa o 'ohipa. i tâ na 'ohipa. i te fâurara'a mai. Teri'i i te fâurara'a mai. Ma te horo noa, o te niu ia o teie 'irava 3, e niuhono. 1 roto i te 'irava 'aipahia 3', e piti ia niu: ma te horo noa, o 'aihono atu i te niu tumu e'ere. O 1.3. Teri'i, mau 'omuahia ia; i te fâurara'a mai, o te toro ia. UI NIU Te o te tumu tei e te niu ui ta'o ui e fa'ari'i nei i te niu 'aihono, o te mau niu ia e peneia'e. E riro mai ia te ui ei niu tumu no te 'irava uihia, e te piti o te 'irava ra, e 'aihono atu ia. E fârereihia te mau huru niu ato'à i mûri i te ta'o ui peneia'e. 1. Ua tae mai 1 '. Peneia 'e tepahi ua tae Ua tae mai mai, o te I roto i te 'irava o i teiepo'ipo'i. pahî i teie po 'ipo 'i. te niu ia o te 'irava 1, e niuha'a. uihia, e piti ia niu: ua tae mai, te piti o te niu, tei 'aihono atu i te niu matamua ia Te peneia'e. pahî, tô râua ia tumu; i teie po'ipo'i, o te toro ia. 2. Peneia 'e e reva râtou. 8 �3- Peneia'e e 4. Peneia 'e E o tera manu. rupe Tamatoa ihoa te fa'aterehau nui. piti niu i roto i teie 'irava: peneia'e, te niu tumu, e niu ui teie, hô'ê niui'oa o Tamatoa ihoa. Te fa'aterehau nui, o te tumu ia o teie nau niu. 'aihonohia atu e te PATURA'A NIUHA'A E TE FA'ATORO NA 1.4. E fa'a'ohipahia ia teie patura'a 'irava ia ha'apû'orerohia te (e hi'o i te fa'a'ohipara'a i te mau niu) tumu. te mimî 1. lia 'amu 1 '. Nâ te mimî Hô'ê i te i'a. i 'amu i te i 'a. niu i roto i te 'irava 1: 'amu, e niuha'a. piti râ i roto i te 'irava hurihia: nâ te mimî, te niu tumu, e niufa'atoro teie, o tei 'aihonohia atu e te niuha'a i 'amu. Te mimî, o te tumu ia o te 'irava 1; aita ia e tumu i roto i te noa ua E 'irava 1'. I te i'a, o te toro ia o teie nau 'irava. 2. IJa hâmani te tamuta i tô mâtou tô mâtou fare pote'e 2'. Nâ te tamuta 3. Nâ te 'orometua e parau mai farepote'e. i hâmani. ananahi. piti niu i roto i teie 'irava: nâ te 'orometua, niufa'atoro, o tei e te hô'ê niuha'a e parau mai. 'Aore e tumu no teie nau niu, e toro râ: ananahi. E 'aihonohia atu 4. Nâ 'u i haere 5. Nâ râtou ihoa e pipi i fiu i te tiare. noa. piti niu i roto i teie 'irava hope'a: i ûu noa, o te piti ia o te teie 'irava, e 'aihono atu o ia i te niu tumu, 'oia ho'i i te E niu o niufa'atoro nâ râtou ihoa. 'Aore e tumu, 'aore e toro. 1. 5. TE NIUHA'A PU'OI 'OMUAHIA E TE E, A E IA fa'a'ohipahia ia te mau 'omua e, a e ia, i roto i te 'irava niu ti'arau, 'oia ho'i teie mau 'irava e fa'ahiti nei ê e mea rahi te mau 'ohipa e tupu ra i te hô'ê a taime. E 9 �Te tumu o te niu piti 'aore ra o te niu 'aihono, o te tumu 'aore ra o te toro ia o te niu tumu 'aore ra e tumu 'ê atu ia. Te 'omua 1.5.1. Te rauha'a no te e ia e. 'omuahia 'omua e, e e te hô'ê 'ohipa e pu'oi mai i te 'ohipa e fa'ahiti mai ia i te parau ravehia ra i roto i te niu tumu. E piti ('aore ra e hau atu) 'ohipa e ravehia ra, tera râ te piti, o pu'oira'a ia o te 'ohipa matamua. E'ere teie i te mau 'ohipa ta'a'ê, e mau 'ohipa 'ana'i noa râ i mûri i te tahi e te tahi. te Hô'ê â tumu tô teie a) 1. Ua haere Tihoni o Ua haere e i te faraoa. ti'i ti'i, e e niu nau niuha'a teie e nau no teie 'irava: e ti'i, e 'aihono atu ia i te niu tumu ua haere. Te niu e 'omuahia e te 'omua e, tê fa'ahiti mai ra ia e pu'oi mai te piti o te 'ohipa i ni'a i te 'ohipa matamua. 0 Tihoni, o te tumu ia no teie nau niu. 1 te faraoa, o te toro ia. 2. Ua ha'amata atu 3. E haere o râtou ra Mâmâ e e i te fare-rata. tâtâ'i pofa'i i te tiare. E pofa'i, e niuha'a teie, e 'aihono ia i te niu O Mâmâ, e tumu teie; i te tiare, e toro ia. 4. Tê horo nei 5. E haere o au 6. Ua pi'ihia 7. Ua haere 'Aiû e rave râtou o ua e haru i i ta râtou e e tâmâ'a. tui mai niuha'a teie o pôpô. i Tahiti. - te'ohipa haere mai Herenui mâ E tui mai, e 'irava e tumu, e haere. i te hei no te mau manihini. tei 'aihono atu i te niu tumu o teie haere. pu'oi mai te piti o te 'ohipa i te 'ohipa matamua. mâ, o te tumu ia o teie nau niu. 1 te hei e no te mau manihini, e mau toro ia. E 0 Herenui 10 �Te tumu o te niu 'aihono, b) râtou 1. Ua taoe'a mai ra 2. U ani ia Màmâ au 3. Ua oarau atu Te niu o e e Tama ia na 'ohi i te e o te toro ia o te niu tumu. parahi io râtou. i ta 'u 'ahu. mau tamari'i e parahi, i roto i te 'irava 1, haere e i râpae. 'aihono ia i te niu ua tape'a mai ra. Te tumu o teie niu iti, o te toro ia o te niu tumu, 'oia ho'i o: ia na. E niuha'a teie mau nau niu iti. Râtou, o te tumu o te niu tumu ua tape'a mai ra. Io râtou, o te toro ia o te niu 'aihono e parahi. I roto i te 'irava 2, e 'aihono atu te niu e 'ohi i te niu e ani. niuha'a teie, ua 'omuahia i te 'omua niuha'a e, 'ohipa oti 'ore, e te' omua e, fa'ahiti mai i te parau no te pu'oira'a atu te piti o E te mau 'ohipa i ni'a i te 'ohipa matamua. Au, te tumu o te niu tumu e ani. la Mâmâ, o te toro o te niu tumu, o te tumu râ o te niu 'aihono. I tâ 'u 'ahu, o te toro ia o te niu 'aihono. I roto i te 'irava 3, e 'aihono atu te niuha'a e haere i te niuha'a parau atu. 0 Tama, o te tumu ia o te niu tumu ua parau atu. 1 te mau tamari'i, o te toro ia o te niu tumu, tera râ o ato'a ia o te niu 'aihono e haere. ua I râpae, 4. Ua ti'i ia 'Oehau au 5. Ua poro'i o te toro au ia o te niu 'aihono. e haere mai ia Teumere Eha'apa'o mai, e te tumu e e tauturu ha'apa'o mai ia 'u. ia 'oe. niu 'aihono teie i te niu tumu ua poro'i, e nau niuha'a teie. Au, o te tumu ia o te niu tumu ua poro'i. la Teumere, o te toro o te niu tumu, o te tumu râ o te niu 'aihono e ha'apa'o mai. la 'oe, o te toro ia o te niu 'aihono. 6. Tê fa'aara atu nei te tavana ia 'outou e haere mai 11 ananahi i te po'ipo'i roa. �Ai ta te tumu i horo'ahia mai. c) e Peneia'e, o te tumu ia 'aore tumu ta'a'ê roa. pi'i mai 1. Ua Mâmâ o ra o te toro o te niu tumu 'aore ra haere mai e i te fare. E piti niuha'a i roto i teie 'irava: e haere mai e ua pi'i mai. piti o te niu e haere mai, i te niu tumu ua pi'i mai. 0 Mâmâ te tumu o te niu tumu, ai ta râ te tumu o te niu piti i E 'aihono te fa'ahitihia mai. te 'orometua 2. Tê narau atu ra 3. Ua ani mai o E amo, ia e ho'i. i te tari-mai'a e amo i te fare. niuha'a, 'aihono atu i te niu matamua ua ani mai, o te niu tumu teie o teie 'irava. Oia, o te tumu ia o te niu tumu, aita te tumu o te niu 'aihono i fa'ahitihia mai. 1 te tari-mai'a 4. Ua fa'aarahia mai e i te te mau fare, e mau toro manihini teie. e reva ra tepahî. E tumu ihoa tô te niu 'aihono. d) 1. Ua hina'aro vau o ta'oto mai pâpa'i mai 3. Ua poro'i i te fare nei. , 'aihono. I te fare nei, o te toro 2. Ua oia niuha'a, e 'aihono atu i te niu tumu ua hina'aro. te tumu o te niu tumu, e o ia, te tumu ia o te niu E ta'oto mai Vau, e au 4. Ua fa'aara atu o Hina i te rata ia Tehare vau ia o te niu 'aihono. e e târahu haere ia râtou e oia haere atu mâtou inïa i te fare no na. i te pahî. mâtou ananahi. E piti niu i roto i teie 'irava: ua fa'aara atu e e haere atu, e niuha'a teie i 'omuahia e te 'omua ua e e. E 'aihono atu te piti o te niu e haere atu i te niu matamua ia: ua fa'aara atu, 'oia ho'i te niu tumu. • Te tumu o te niu tumu o vau ia, te tumu o te niu 'aihono ra o mâtou ia. la râtou, e toro no te niu tumu, e ananahi, e toro ia no te niu 'aihono. 12 �*>. Tê ni'a fa'aarahia atu nei . Te mau te huira'atira no Rurutu e tae atu te mâ'a nâ ananahi. i te manureva 'aihono e 'omuahia atu e te 'omua e, e fa'ahiti mai ia i te parau no te pu'oira'a o te mau 'ohipa, tera râ e fa'ahiti ato'a mai i te parau no te hô'ê fâ e titauhia ra, e'ita teie mau 'aihono e nehenehe i te tu'uhia atu ei 'omua i te 'irava no te mea e mau toro teie no te hô'ê ta'oha'a 'aore ra 7. E haere au e rave E haere mai iteputa mai, e e rave no te hô'ê niu. nâ'oe. o te mau niu ia o teie 'irava, e mau niuha'a teie 'omuahia e te 'omua e. E 'aihono atu te piti o te niu, 'oia ho'i e rave mai i te niu matamua, o'ia ho'i te niu tumu e haere. E fâ teie e titauhia nei. Au, o te tumu ia o nâ niu e piti nei. I te puta e nâ 'oe, o nâ toro ia o te niu 'aihono. 2. E haere e au 3. E haere mai 4. Tê horo ra 5. Ua poro 'i 1.5.2. hopu te mau tamari'i vau mai o e 'ohi Papa Te 'omua Mai te peu rahi i te miti 'ohipa tâ e ananahi. 'ohiti i te taofe i teie fa'a'orera'a-ha'api'ira'a. i ta 'u 'ahu. e pêni i te fare. a ê nâ te 'omua a e 'omua i te rauha'a 'aihono, e rave heheu mai: na e piti 'ohipa e tupu ra hô'ê â taime 'aore ra e tupu te piti i te otira'a ihoa te 'ohipa matamua, emono te piti i te 'ohipa matamua, e heheu ato'a mai i te hô'ê tumu: « ahiri; mai te peu; ia...; 'are'a râ», - e - - tê tupu noa ra te 'ohipa matamua a tupu ato'a mai ai te piti. 'ohipa ta'a'ê maita'i teie e tupu nei, aita e pu'oira'a. E mau E fa'a'ohipahia teie 'omua iti i mûri i te mau huru niu ato'a, 'ite-pinepine-hia i mûri i te mau ta'oha'a 'ite e rave. tera râ e 13 �a) Te ta'oha'a 'ite Hô'ê â tumu tô te niu tumu e tô te niu 'aihono. Te aura'a e roa'a mai: tei te ta'ata rave te 'ite 'aore 'aravihi, a rave 1. A 'ite 'oe ia 'aore e fa'afifira'a ravehia. a parau. E 'aihono atu te niuha'a Te e ra te piti o te 'omua a, e parau i te niu tumu a 'ite. fa'ahiti mai ia i te parau no te teie nau a fa'auera'a. 'Oe, o te tumu 2. A 'ite te mau râtere 3. A 'ite o Tama a ia o a tunu hâmani E 'aihono atu te niu i ta râtou mâ'a. i tô a niu. na fare. hâmani i te niu a 'ite, e mau niuha'a teie i 'omuahia i te 'omua a. Te piti o te 'omua, e fa'auera'a. Tama, o te tumu ia o teie nau niu; i tô O 'oe 4. A 'ite b) a hoe i te va na fare, o te toro ia. 'a. Te ta'oha'a rave E fa'auera'a te 'omua te tupura'a e te parau no fa'ahiti mai ia i piti 'ohipa i te hô'ê â taime. a matamua, te piti râ, e piti 'ohipa ta'a'ê maita'i teie e tupu nei, tera râ ua fâtata i te tupu i te hô'ê â taime, e no te poto te taime o te tupura'a o te 'ohipa matamua, fa'afaufa'a-noa-hia mai nei te piti o te 'ohipa. E Tei te ta'ata ha'a te ha'a. 1. A rave 2. A rave E 'omua a 'amu! 'oe a parau! piti niu i roto i teie 'irava: a rave e a parau, 'omuahia i te a piti 'ohipa e tupu, e rave-'oi'oi-hia te 'ohipa matamua a te piti. 'Oe, o te tumu ia o teie nau niu e piti. E ha'ahia ai 3. A rave 4. A rave te a huira 'atira a tunu i ta râtou iho ma 'a. ta'i! 14 �5. A rave E tuva.ra.ri a i te hi 'o! piti niu: a tupararî, o tei 'aihono atu i te niu matamua a rave. teie nau 'ohipa ta'a'ê maita'i i te hô'ê â taime, tera râ te 'ohipa matamua, o te piti noa tei tâu'ahia atu. Ua tupu no te 'oi'oi o c) E piti 'ohipa ta'a'ê â tê tupu, 'ohipa ta'a'ê maita'i teie, e pu'oi te piti ma te mono atu i 'ohipa matamua e'ita râ e tû'ati mai te 'ohipa e ravehia ra e te E te mau 'omua e. i te 'ohipa matamua, a rave atu ai i te piti. Tei te fa'auera'a te 'omua matamua; 'aore e tumu no te mea e E rave fa'auera'a, ?. A haere 'apo-parau ia te tumu. o te i te faraoa! ti'i a A haere e a 'omua atu e te ti'i, e nau niuha'a teie no teie 'irava iti, 'omuahia a. fa'ahiti mai i te parau no te fa'auera'a, te piti râ e heheu mai ia i te parau no te hô'ê 'ohipa e pu'oi mai i te 'ohipa matamua aita e tu'atira'a, e mea ta'a'ê maita'i teie nau ha'a. Te 'omua matamua, e 2. A haere 3. A horo 4. A ti'a oofa'i a a a fa'a'ite atu parau 5. A haere mai A i te tiare no te hei! i te parau 'âpî! atu! a fa'an ah o fa'anaho, e i tô 'outou fare! niu ha'a teie, e 'aihono atu i te niu tumu a haere mai. 'Aore e 6. A oi'i atu 7. A horo d) ia a tumu; i tô 'outou na a fare, o te toro ia. ho'i mai. i te pûhâ. tapo'i E 'omuahia te niu matamua i te 'omua a te piti râ, e 'omuahia ia i te 'omua a o i te parau: E rave i te no te tê fa'ahiti mai peneia'e 'aore ra paha. 'ohipa matamua, 'aore ana'e e tupu te 15 fa'aue, piti. �1. A haere E e a ro'ohia a 'outou i te ua. piti niuha'a i roto i teie 'irava 'omuahia i te 'omua a; a haere ro'ohia. Te matamua, o te fa'aue ia, te piti, e fa'ahiti mai ia i te parau ê mai te peu ê e'ita te 'ohipa matamua e ravehia, e tupu ia te piti. A ro'ohia, e 'aihono atu ia i te niu tumu a haere. a 'Outou, o te tumu ia o nâ niu nei. I te ua, o te toro ia o te niu piti. i te fare 'amararâ 2. A rave 3. A ta'oto 4. A hi'o 5. A piti o o mai raro a 'oe i te ua. te taote. 'oe i roto a ara o topa i te môrî i te 'apo'o. 'Aiû. tupohe, o nâ niu teie o teie 'irava. E 'aihono atu te te niu, 'oia ho'i a ara i te niu matamua a tupohe. 'Aore e tumu tô te niu tumu, e fa'aue teie; i te môiî, o te toro e a ara teie niu. O 6. A i tupohe A ia a tae rari a 'Aiû, a oarau 7. A ha 'apa 'o o te tumu o te ho'i niu 'aihono. te huira'atira. m ai ta 'i a topa. A topa e 'aihono atu i te 'Aore e tumu i roto i teie 8. A 'ohi i te 'ahu 9. A tutu 'i a niu tumu a ha'apa'o maita'i. 'irava, e fa'aue. uahia. i te môrî mata'i a pohe te môrî uira. Nâ te 'omua-niu tê... ra e 'omua mai i te niu matamua. e) rave Mai te peu e nâ te 'omua tê ...ra e 'omua i te niu matamua, e ia i te 'ohipa matamua 'aore ana'e e tupu te piti. Te 'omua tê ...ra, e fa'ahiti mai ia i te parau no te hô'ê 'ohipa i râ, i te parau ia no te pu'oira'a mai ni'a i te ha'amatara'a; te 'omua a 'ohipa. Tê..sa, e fa'ahiti mai ia i te parau no te ha'amatara'a o te 'ohipa. te piti o te 1. Tê 'amu ra vau i tâ 'u vî a tama'ihia 16 vau e Mâmâ. hô'ê �tama'ihia, niu piti, tô na tumu o vau, e 'aihono atu i te niu tumu té 'amu ra, o vau ato'a te tumu o teie niu. I ta 'u vî, o te toro ia o te niu matamua, e e Mâmâ, o te toro ia o te niu piti. A 2. Tê 'ohi ra 3. Tê tuvohe ra 4. Tê tui ra 5. Tê pu i tâ 'u 'ahu vau o i te auahi vau Erena i tâ oVatea 'a ra uahia mai. a hei na te tiare. a maemae i tâ na'ahu te fare. na'apa'a a a nuehu mai te mau tamari'i. E piti niuha'a i roto i teie 'irava: tê pu1a ra e a puehu mai. a puehu mai i te niu matamua têpu'a ra. E piti 'ohipa ta'a'ê maita'i tê tupu, tera râ e ha'amata i te 'ohipa matamua tê pu'a ra aita ana'e e tupu te piti, a puehu mai. 0 Vatea, o te tumu ia o te niu tumu, e te mau tamari'i, te tumu E 'aihono atu te niu ia o te niu 'aihono. 1 tâ na 'ahu, ra vau 6. Tê haere f) e toro no te a tae mai niu tumu. te fa'aterehau. E 'ape'ehia te 'omua a fa'aha'amana'ora'a) la 'ape'ehia te 'omua e te tohu ai (te tohu ai, a e te e fa'ahiti mai ia i te parau no te tau. Tê tupu ra te 1. Tê tàmà'a E 'ohipa matamua mâtou ra a tae mai ai o a tupu ai te piti. Mâmâ. piti niu i roto i teie 'irava: tê tâmâ'a ra e a tae mai ai. piti o te niu, a tae mai ai, e 'aihono atu ia i te niu matamua Te tê tâmâ 'a ra. piti 'ohipa ta'a'ê maita'i e tupu, tê tere ra te 'ohipa matamua tupu ai te piti. Mâtou, o te tumu ia o te niu tumu, o Mâmâ, o te tumu ia o te E a niu 'aihono. 2. Tê 'ohi ra i tâ 'u 'ahu vau 3. Tê poromu ra 4. Tê 'utaru o na noa ra Tê 'utaru a i te fare vau noa ra a uahia mai ai. a ta'i mai ai fa'aro'o ai e a au te niuniu. i te hio a Tehei'ura. fa'aro'o ai, o nau niu teie no niuha'a, 'omuahia i te 'omua tê...ra e a. 17 teie 'irava, e �Vau, o te tumu ia o te niu tumu, nâ reira ato'a no te niu 'aihono, o au ia te tumu. I te hio a Tehei'ura, o te toro ia o te niu 'aihono. 5. 7e haere ra a tae vau mai ai te fa'aterehau. E fa'ahiti mai te 'ohipa matamua i te g) hia'ai « E fa'ahiti mai te 'omua hina'aro. la tupu te E a matamua i te parau no 'ohipa matamua ha'apori te rauta'o 7. A taui noa atu parau no te ahiri ». noa atu tô'oe hina'aro a A taui noa atu e a fa'a'ite 'omuahia i te 'omua e tupu te te hia'ai, no te piti. i te niu matamua o te 'irava. fa'a'ite mai! mai, o nâ niu teie o te 'irava nei, a. E 'aihono atu te niu a fa'a'ite mai i te niu matamua a taui noa atu. Ua ha'apori te rauta'o i te niu matamua a taui. matamua, e fa'ahiti mai i te parau mai te peu e taui te mana'o o te 'apo-parau, e fa'a'ite mai i te ta'ata parau. Te piti o te 'omua a, e fa'ahiti mai ia i te parau no te fa'aue. Tô 'oe hina'aro, o te tumu ia o te niu matamua, 'aore e tumu tô te niu piti, e fa'aue teie. Te 'omua 2. A ua a'e a roa'a mai A roa'a 'Aore noa atu a mai, e e tumu ta tatou pape. 'aihono atu teie niu i te niu matamua a uaa'e. tô te niu matamua; ta tatou pape, o te tumu ia o 'aihono. te niu Ua ha'apori te 'avei'a a'e i te niu matamua a ua, roa'a mai nei ahiri pa'i e ua ri'i... te aura'a: 3. A ua h) E a haumàrû ri'i mai nau taime. te fenua. 'ohipa ta'a'ê noa â, tera râ e tupu i te hô'ê â ( E hi'o i nâ ta'oha'a 'ite e rave.) Tei roto i te niu tumu te 'omua a fa'aue, no te tau Hô'ê â taime e , tera râ e'ere ia i te 'omua a râ. tupura'a nâ 'ohipa nei. la tupu te 'ohipa matamua tupu ato'a te piti, e mau 'ohipa tau'ati teie, ua tâ'amuhia ia. no te Te reira niu e tô na iho tumu. 18 �?. A pu'a Vahine o i tâ na 'ahu a ua. E piti niu i roto i teie 'irava: a pu'a e a ua. niuha'a teie, 'omuahia i te 'omua a. la tupu te 'ohipa matamtia, a pu'a, e tupu ato'a te piti, a ua. 0 Vahine, te tumu o te niu tumu, 'aore e tumu tô te niu piti. 1 tâ na 'ahu, o te toro o te niu matamua, a pu'a. E 2. A nau te môri pohe 3. A ma'itihê o ta'i, te mau tamari'i. a 'aoa 'ori o Tamara. a te 'orometua 5. A parau A ta'i Tihoni te tîtâ 4. A ta'i a o te a te 'ûrî. ta'i o Tehina. niu piti teie o teie 'irava, e 'aihono atu ia i te niu tumu a parau. Te 'orometua, o te tumu ia o te te tumu ia o te niu 'aihono a ta'i. E piti teie nau 'ohipa tau'ati, o tê tupu nei i te hô'ê â taime. 6. A hiti i) niu tumu, 'are'a râ o Tehina, o te mahana haere a o Mâmâ i uta. E tâpitihia te niu tumu. E fa'ahiti mai i te parau I te rahira'a 1. A ta'i o na mai tâ 'oe i (e) hina'aro ». taime, hô'ê â tumu tô teie nau niu. o te ta'i, o nau niu teie e piti o teie 'irava 'aore ra o te niu tâpitihia. Te aura'a: hina'aro Orra, 2. A tanu « ta'i! a A ta'i e a tumu o tei ê: o te tumu râtou 3. A hâmani o ia o teie nau niu. i te tiare Teri'i 'oe i te ta'i, a ta'i! noa atu a tanuî itônafare a hâmani! tâpitihia te niu tumu a hâmani. piti i te niu tumu. O Teri'i, o te tumu ia o teie nau niu; i tô na fare, o te toro ia. Te aura'a: a hina'aro noa atu o Teri'i i te hâmani...., ia hâmani Ua Ua 'aihono te niu ia mai tâ na i hina'aro. i ~ �Te 'omua ia 1.5.3. Te 'omua ia a) Te te parau o te E - te parau no te fâ niu 'aihono i 'omuahia i te 'omua ia, e fa'ahiti mai ia i fâ. fa'a'ohipahia teie mau niu i mûri ihoa râ i te hô'ê niu tumu e fa'ahiti mai i te parau no hina'aro, no te hia'ai, no te 'opuara'a, - te mau fafahiti i te e i mûri i te mau huru ta'oha'a ato'a e fa'ahiti mai i te parau no fâ. E ô ato'a mai te parau no te fa'aue, tera râ te 'ohipa tumu tâ teie 'omua ia e rave maoti râ o te fa'aô mai ia i te toro o te hô'ê ta'oha'a, 'aore - ra o te hô'ê niu. I mûri i te ta'oha'a hina'aro Te reira niu 1. Tê hina'aro nei e tô oia na tumu. ia haere itônafare mâtou E toru niuha'a i roto i teie 'irava: tê hina 'aro e tâmâ'a ai. nei, ia haere e e tâmâ'a ai. ai, e niu teie e 'aihono nei i te niu piti ia haere, ho'i niu, e 'aihono atu ia i te niu tumu tê hina'aro nei. la haere, e fâ tâ teie niu e titau nei; e tâmâ'a ai, niuha'a E tâmâ'a 'omuahia e te 'omua e, e teie fa'ahiti mai ia i te parau no te tâ'amura'a 'ohipa i ni'a i te 'ohipa i mua noa a'e, 'oia ho'i ia haere. Oia, o te tumu ia o te niu tumu tê hina'aro nei; mâtou, o te tumu ia o nâ niu 'aihono e piti, ia haere e e tâmâ'a ai. I tô na fare, o te toro ia o te niu piti. atu i teie 2. Tê hina'aro nei te mau 3. Tê hina'aro nei o Tania 4. Tê hina'aro nei o Hiro tamari'i ia himene ia tae 'oi'oi mai ia taoe'a noa 20 o oTapu. Teipo. 'outou i tô'outou hiro'a tumu. �Tê hina'aro nei e ia tape'a noa, o nâ niuha'a teie o teie 'irava. piti o te Tê hina'aro nei, o te niu tumu ia, 'aihonohia atu e te niu ia tape'a noa. 0 Hiro, o te tumu ia o te niu tumu, 'are'a râ o 'outou, o te tumu ia o te niu 'aihono. 1 tô 'outou hiro'a tumu, o te toro ia o te niu 'aihono. 5. Tê hina'aro nei E 'oe ia pau tô mâtou pupu. piti niuha'a: tê hina'aro nei e ia pau. piti ia pau i te niu matamua tê hina'aro nei. E 'aihono te niu E fâ tê titauhia 'Oe, o te tumu niu 'aihono. -la ia ei 'omuri i te parau no te Te mau niu e niu 'aihono. e te o te mau niu tumu; tô mâtou pupu, o te niu ia o te ta'oha'a ato'a fa'ahiti i te e fâ. 'omuahia e teie 'omua ia, e fa'ahiti mai ia i te parau no te hô'ê fâ e titauhia ra. Te tumu o te niu 'aihono, o te tumu ia o te niu tumu 'aore ra o te toro ia o te niu tumu 'aore ra o tô na iho tumu. î. Tê titauhia atu nei te huira'atira ia tae pauroa mai ananahi. E piti niu i roto i teie 'irava: tê titauhia atu nei e ia tae pauroa mai, e mau niuha'a 'omuahia i nâ 'omua e piti, tê...nei e ia. Tê titauhia atu nei, o te niu tumu ia o tei 'aihonohia mai e te niu ia tae pauroa mai. Te huira'atira, o te tumu ia o teie nau niu e piti. Ananahi, o te toro ia o te niu 'aihono. 2. Ua tuôhia mai 'outou ia ho'i i te fare. 3. Tê poro'ihia atu nei tôtemaumotu ia tâmâ 'outou i tô 'outou mau poromu. 4. Ua rave au i teie 'ohipa ia tauturu ia 'oe. piti niuha'a i roto i teie 'irava: ua rave e ia tauturu. 'aihono atu ia i te niu tumu ua rave. Au, o te tumu ia o te niu tumu. I teie 'ohipa, o te toro o te niu tumu, o te tumu ato'a râ o te niu E la tauturu, e 'aihono. la 'oe, o te toro 5. Ua tape'a mai o ia o te niu 'aihono. Mâmâ ia Teriï ia ta'oto mai 21 i te fare. �f). Ua pâpa'i mai 7. Ua. ti'i au o Hina ia Tiare ia târahu i te rata ia haere mai o ia mâtou ua no na. ia 'u. e tauturu E toru niuha'a i roto i teie 'irava: i te hô'ê fare ti'i, ia haere mai e e tauturu. e E tauturu, e 'aihono o ia i te niu 'aihono atu ia i te niu tumu ua ti'i. piti ia haere mai; teie ho'i niu, Au, o te tumu o te niu tumu; o ia, te tumu ia o te niu 'aihono piti, o ia ato'a iho ia te tumu o te niu 'aihono hope'a e tauturu. la Tiare, o te toro ia o te niu tumu; ia 'u, te toro ia o te niu 'aihono hope'a. E fa'ahiti mai te 'omua ia i te parau no te fa'ahiti mai ia i te parau 'ohipa hope'a i ni'a i te 'ohipa ia haere mai. 'are'a te 'omua e, e 8. Tê 'onanihia nei 9. Ua b) poro'i mai te ta 'ata o Màmâ ia tomo ia'u i roto ia tae ihoa E fa'ahiti ato'a mai te 'omua ia E nehenehe teie mau niu 'aihono, e no hô'ê fâ e titauhia ra, te pu'oira'a atu i teie i te fare pote 'e. mâua i te tahua manureva. i te parau no te tau. 'omuahia nei e teie 'omua ia, i te tu'uhia ei 'omuara'a i te hô'ê 'irava, 'aore tauira'a e 'itehia ra no ni'a i te aura'a o te 'irava. E fa'ahiti mai i te parau no te tau. Teie mau niu 'aihono 'omuahia i teie 'omua ia, e mau toro ia teie no te hô'ê 'irava, e'ere ia i te hô'ê toro no te hô'ê ta'oha'a mai fa'ahiti i te parau no te fâ. teie i 'itehia a'e nei i te 'omua ia ia, e'ita roa ia te 'omua tê.... e fa'ari'i-fa'ahou-hia i roto i te niu tumu, o te 'omua e ia te 'omua-niuha'a e fa'a'ohipa-rahi-hia, e rave ato'a-hia te 'omua ia te 'omua a e te 'omua ei, e mea varavara roa te 'omua ua. la 'omuahia te niu 'aihono i teie 'omua Te tumu vai o te niu 'aihono, o tô na iho ia tumu, mai te peu ê tê ra. 1. E haere mai râtou ia ao. piti niu i roto i teie 'irava: e haere mai e ia ao. E 'aihono atu te piti o te niu ia ao i te niu tumu e haere mai. E fa'ahiti mai te niu 'aihono i te parau no te tau. Râtou, o te tumu ia o te niu matamua, 'aore e tumu tô te niu E 'aihono. 22 �7 F fa'aara atu po'ipo'i ana'e 3. la ia tae atu e vau. i te pehu. 'oe i te fare i te fare 'oe E fa 'aea mai la 'ohi e 'outou 4. F ho'i pauroa 5. F fa'aea mai ia 'oe vau ia hiti mai ia oti ta 'oe te mahana. 'ohipa. ia oti, o nau oti, te piti o te niu, e niuha'a teie o teie 'irava. 'aihono atu ia i te niu matamua e fa'aea mai. 'Oe, o te tumu ia o te niu tumu; ta 'oe 'ohipa, o te tumu ia o te niu 'aihono. I te fare, o te toro ia o te niu tumu. 6. F rem 7. F fârerei 8. F reva ia te pape ia tatou tâtou ia mâ ua ana'e. ia haere pinepine na 'e ana te tatou i te faretoa. fare. E piti niu i roto i teie 'irava: e reva e ia mâ ana 'e, e mau niuha'a teie, 'omuahia i te 'omua e e ia. la mâ ana 'e, e 'aihono atu ia i te niu tumu e reva, e fa'ahiti mai teie niu i te parau no te tau. Tâtou, o te tumu ia o te niu tumu; te fare, te tumu ia o te niu 'aihono. E fa'ahiti ato'a te 'omua ia c) i te parau no te huru, rave'a. Tê vai nei te tahi mau tuha'a 'irava 'omuahia i te 'omua ia e huru (e mea nâ fea i te rave). pinepine ihoa râ teie 'ohipa i mûri i te ta'oha'a 'ite. fa'ahiti mai ia i te parau no te E tupu Hô'ê â tumu tô te niu tumu 1. Uajite 2. Ua 'ite 3. Ua 'ite . E Hana tera atu ia rave ta'ata tô te niu 'aihono. ia himene. te mau tamari'i o e i tena 'ohipa. ia 'atu'atu i te tiare. piti niuha'a, 'omuahia i te 'omua ua e te' omua ia, i roto i teie 'irava: ua 'ite e ia himene. E 'aihono atu te piti o te niu ia himene i te niu matamua ua 'ite. E fa'a'ite mai te niu 'aihono i te parau e mea Tera atu ta'ata, o te tumu ia o teie nau niu. I te tiare, o te toro ia o te niu piti. 23 nâ fea i te rave. �1.6. TE 'OMUA NIU'APU El. Hô'ê â aura'a tô teie 'omua ei i roto i te 'irava 'aihono e i roto i 'irava ti'atahi. Tera râ te 'ohipa e fa'ahitihia mai ra e teie 'omua iti ei ('oia ho'i fa'aô i roto i te hô'ê 'apu) o te fâ ia e titauhia ra e te niu tumu. te Te tumu o te niu 'aihono o te tumu 'aore ra o te toro o te niu tumu. 1. Ua fa'arirohia tepahî Te aura'a: hou e te a o Heremoana ei fare tâmâ'ara'a. riro mai ai ei fare-tâmâ 'ara 'a, e fâ tê titauhia niu tumu, e tauira'a (fa'arirohia). E piti niu i roto i teie 'irava: ua fa'arirohia, niu ha'a, e ei fare tâmâ'ara'a, niu'apu. Ei fare tâmâ'ara'a, e 'aihono atu ia i te niu tumu ua fa'arirohia. Te pahî o Heremoana, o te tumu ia o te niu tumu e o te niu 'aihono ato'a. 2. Ua ho'o mai 3. Ua 4. rave Topa mai o au ra 5. Ua hâmani iho Tama i tera te ua ra i tera fare 'ohipa ei fare nohora'a ei tauturu ei fa'ahaumârûra'a te Atua i te fenua no na. ia 'oe. i te fenua. ei nohora'a no te ta'ata. E piti niu i roto i teie 'irava: ua hâmani iho ra, niuha'a, e ei nohora'a, niu'apu. Ua hâmani iho ra, e niu tumu teie i 'aihonohia mai e te niu piti ei nohora'a. Te Atua, o te tumu ia o te niu tumu. I te fenua, o te toro ia o te niu tumu, o te tumu ato'a râ o te niu 'aihono. No te ta'ata, e toro 6. Ua fa'ati'ahia 7. Ua tâpû vau tera fare teie no te niu 'aihono. ei puhapara'a i te'ama'a-rà'au no te mau u'i 'àpî. ei tito'o ha'amàramarama. piti niu i roto i teie 'irava hope'a: ua tâpû, niuha'a, e ei tito'o ha'amàramarama, niu'apu. E 24 �Te niu piti, ei tito'o-ha'amâramarama, e 'aihono a tu ia i te niu tumu ua tâpû. Vau, o te tumu ia o te niu tumu. I te 'ama'a-râ'au, te toro o te niu tumu, o te tumu ia o te niu 'aihono. ei ari'i vahine 'oe 8. Ha riro mâtou 9. lia ma'iti ia na no teiepô. ei tïa no te mau vahine. 1.7. TE TOHU A I Teie ta'opatu iti, o te tapa'o ia o te 'aihonora'a. teie, e fa'ahiti mai i te parau no te ha'ameharara'a, E tohu te no fa'aha'amana'ora'a. Ua - e rave rau te ti'ara'a o ai: fa'ahiti mai i te parau no te rahira'a i roto i te hô'ê 'irava ti'atahi, - - e e fa'ahiti mai i te parau no te vâhi, no te tau, 'aihono i te niu o tâ na e 'ape'e nei i te niu tumu 'aore ra i te niu 'omua. a) I roto i te hô'ê 'irava ti'atahi ti'atahi, e fa'ahiti mai te tohu ai i te parau no te rahira'a, e aputa ato'a mai râ te parau no te tau e no te vâhi. (E hi'o i te tuha'a-ta'o) I roto i te hô'ê 'irava 1. A ua ai i teie mau mahana! A ua ai, o te niu tahi ia o teie 'irava, e niuha'a, 'omuahia i te 'omua a, 'ape'ehia atu e te tohu ai, no te fa'ahiti i te parau no te rahira'a e no te tau ato'a (ua tupu rahi teie 'ohipa i teie mau mahana). 'Aore 2. A ta'ata ai tumu, tera râ tê vai nei e i 3. A paraparau tepurera'a ai 4. A nehenehe ai i teie Tapati! tera atu ta 'ata! o Hina! 25 hô'ê toro: i teie mau mahana. �Hô'ê O niu i roto i teie 'irava: noa Hina, te a'au 5 A miti ai ia o te tumu i teie o te a nehenehe ai, e niuha'a. 'irava. hepetoma! mau A miti Te ai, o te niu o teie 'irava, e niuha'a. a'au, o te tumu ia; i teie mau hepetoma, o te toro ia. Te tohu ai e te 'aihono, te vâhi, te tau (rave'a) b) 1.1 te fare E 'oe e ta'oto ai e te tumu i teie ahiahi. piti niu i roto i teie 'irava: i te fare, niufa'atoro, e e ta'oto ai, niuha'a. Te niu piti e ta'oto ai, e 'aihono atu i te niu tumu i te fare. Te tapa'o e fa'a'ite mai i te 'aihonora'a o te ta'o tohu ai, e fa'ahiti mai i te parau no te vâhi (i te fare ihoa). 'Oe, o te tumu ia o teie nau niu iti. I teie ahiahi, o te toro ia o te niu 'aihono. i fati ai 2. No te mata 'i 3. B pahî e tae ai te 'oe 'ama'a-vî. i Mo'orea. E piti niu i roto i teie 'irava: ei pahî e e tae ai. pahî, e niu'apu teie, o te niu tumu ato'a râ o tei 'aihonohia mai e te piti o te niu, 'oia ho'i te niuha'a e tae ai. Ai, fa'ahiti mai i te parau no te 'aihonora'a e no te rave'a ato'a (ei pahî ). 'Aore e tumu no te niu tumu, no te niu 'aihono râ, o 'oe ia te Ei tumu. I Mo'orea, 4. No tô 'oe o te toro hupehupe 5.1 te reira taime i 'ere ai 'outou 'Outou, ai. ai, o nau niu teie o te 'irava 5 nei. taime, e niufa'atoro, o te niu tumu ato'a râ e I te reira - i te 'ohipa. 'oe e reva I te reira taime 'aihonohia atu ia o te niu 'aihono. e te e e reva niuha'a o te tumu e reva ai. ia o te niu 'aihono, 'aore e tumu tô te niu tumu. 6. No 'oe ho'i 7. Ua nâ tai au roa i tae mai ai. matou i te hoe i maoro 26 ai mâtou. �S. F haere i te fare au e tâmâ 'a ai. E 'ape'e atu te tohu ai i te 'omua c) te niu tumu râ o te a 'omuahia ia i te 'omua e niu 'aihono, o te a niu numera Te 'omua matamua, o te 'omua niu numera ia, te piti, o te 'omua niuha'a ia, e fa'ahiti mai teie i te parau no te tumu, no te tau. Ai, o te tapa'o ia o te 'aihonora'a, e fa'ahiti mai i te parau no te tau, no te 7 tupura'a iho nei 4 tahi nei E a o ia a ara o te 'ohipa. ai. piti niu i roto i teie 'irava: a tahi nei, niu numera, e a ara ai, niuha'a. A ara ai, te niu piti, e 'aihono atu ia i te niu tumu a tahi Nâ te tohu ai e heheu mai i te parau no te 'aihonora'a. Oia, o te tumu ia o teie 2. A tahi ra te 'orometua 3. A tahi nei o ia a a tae 'ite ai nau niu e nei. piti. mai ai. i te taote. A tahi nei e a ite A 'ite e niu ai, o nâ niu e piti teie o te 'irava 3 nei. ai, e niuha'a teie, e 'aihono atu ia i te niu tumu a tahi nei, numera teie. Oia, o te tumu o nâ niu e piti nei; i te taote, o te toro ia o te niu 'aihono. 4. A tahi ra te manureva 5. A tahi nei te mau a reva popa'a a ai. 'ite ai e e reo ato'a tô tatou. hope'a: a tahi nei, niu numera, a ite ai, niuha'a, e e reo ato'a, niu'apu. E reo ato'a, e 'aihono atu teie niu i te niu a ite ai, teie ho'i niu e 'aihono atu ia i te niu a tahi nei, 'oia ho'i te niu tumu. Te mau popa'a, o te tumu ia o nâ niu matamua, a tahi nei e a E toru niu i roto i teie 'irava ite ai. Tô tatou, o te tumu d) ia o te niu hope'a e reo ato'a. E 'ape'e atu te tohu ai E i te 'omua a o te niu 'aihono. 'ape'e te tohu ai i te 'omua a o te niu 'aihono, e te niu tumu i te 'omua Tê tere ra te niuha'a tê.... 'ohipa matamua a tupu ai te piti. 27 'omuahia râ �E fa'ahiti mai te niu 'aihono i te parau no te tau e no te terera'a o te 'ohipa. ?. Tê tai'o ra E oia iteve'a a fa'aro'o ai i te parau'âpî. piti niu i roto i teie 'irava: tê tai'o ra niuha'a teie. E 'aihono atu te niu e a fa'aro'o ai, e nau piti a fa'aro'o ai i te niu matamua tê tai'o ra. E a piti 'ohipa e tupu ra: tê tere ra te 'ohipa matamua, tê tai'o ra, tupu ai te piti, a fa'aro'o ai. Oia, o te tumu ia o nâ niu e piti. I te ve'a, o te toro ia o te niu tumu, 'are'a i te parau 'âpî, o te toro ia o te niu 'aihono. 2. Tê ua ra ai a reva 3. Tê tâmâ 'a 'outou. mâtou ra Tê tâmâ 'a 'i mai ai a ta te niuniu. 'i mai ai, o nau niu teie o te 'irava 3 nei, e niuha'a, 'omuahia e te mau 'omua tê... e a. Tê tâmâ'a ra, o te niu tumu teie i 'aihonohia atu e te niu piti a ra e a ta ta'i mai ai. Mâtou, te niu 4. Tê tomo atu 5. Tê ha'uti 6. Tê hopu E nau o te tumu ia o te niu matamua; te niuniu, te tumu ia o 'aihono. i roto te tamari'i ra ra mâtou ra vau a i te pape i te fare topa ai a tae a haruru ai te patiri. te tumu-vî. mai ai o Eri. piti niu i roto i te 'irava 6 nei: tê hopu ra e a tae mai ai, e niuha'a teie. E 'aihono atu te niu Vau, o te tumu ia o mai ai i te niu tê hopu ra. te niu tumu 'are'a râ o Eri, o te tumu ia a tae o te niu 'aihono. I te pape, o te toro e) Tê 'ape'e nei te tohu ai E 'aore ia o te niu tumu. i te ha'apori noa. piti 'ohipa ta'a'ê màita'i tê tupu nei i te hô'ê â taime. Te tumu, hô'ê â ia tumu no teie nau niu e reira niu e tô na iho tumu (4, 5 e 6). ra te 28 piti ('irava 1, 2 e 3), �? Tê tai'o ra o ia i te ve'a a fa'aro'o ai noa i te'upa'upa. E piti niu i roto i teie 'irava iti: tê tai'o ra e a fa'aro'o noa ai, e niuha'a teie. E piti 'ohipa ta'a'ê maita'i teie e tupu nei i te hô'ê â taime: te tai'ora'a e te fa'aro'ora'a. A fa'aro'o noa ai, e 'aihono atu ia i te niu tumu tê tai'o ra. Oia, o te tumu ia o te niu tumu e o te niu 'aihono ato'a. I te ve'a, o te toro ia o te niu tumu, 'are'a i te 'upa'upa, o te toro ia o te niu 'aihono. nau 2. Tê hiohio noa ra o Hei 3. Tê feruri noa ra o Pâpâ Tê feruri noa ra Déni a a e a ai noa i te 'utaru noa 'utaru noa va 'a. ai. ai, o nau niuha'a teie o teie 'irava 3. Tê feruri 'utaru noa ai. O noa Pâpâ te tumu 4. Tê 'oro'oro noa ra 5. Tê horoi noa ra 6. Tê ta'oto ra E ra, o te râtou te vau a o niu tumu teie i 'aihonohia mai niu a teie nau niu. ihu o Taumihau i te'au'a ta'i e te noa ai a a paraparau noa piha 'a noa ai ai matou. te pape. te ratio. piti niuha'a i roto i teie 'irava hope'a: tê ta'oto ra e a ta'i noa ai. E 'aihono atu te ta'oto o te piti o te niu a ta'i noa ai i te niu matamua tê ra. Râtou, o te tumu ia o te niu tumu, niu 'aihono. 29 'are'a o te ratio, o te tumu ia �'IRAVA TPARAU II. E rave rau 'irava 'aore ra tuha'a-'irava e 'itehia ra i roto i te hô'ê 'irava ti'arau. E 'amui mai teie mau 'irava 'aore ra teie mau tuha'a 'irava i te tahi atu ma te hono, ma te 'aihono 'aore ra ma te tâpiri noa. TE HONORA'A II. 1. E hono â ti'ara'a tô piti tuha'a-'irava, 'aore ra e piti niu, mai te peu ê hô'ê râua, e mai te peu ê ua tâ'amuhia râua e te hô'ê hono, o e tei fa'a'ite mai i te ti'ara'a Te mau o teie nau 'irava 'aore ra tuha'a-'irava. hono, e mau ta'o teie e tâ'amu nei i te mau ta'o, i te 'irava 'aore ra i te mau tuha'a 'irava. E tâ'amu te hono i te mau tuha'a-'irava hô'ê â ti'ara'a tô râtou. mau Teie te - - e mau hono: «'amuira'a», ma « fa'aôra'a i roto i te hô'ê 'apu 'aore ra pupu, e 'apu teie», - - mai « fa'aaura'a, fa'ahoho'ara'a », fe'a'ara'a, ferurira'a, mâ'itira'a, pâpû-'ore- 'aore ra, aita ra « ra'a, tâpûra'a », ra «pato'ira'a», eita ra, aita ra, e'ere ra, 'aore ra, eiaha ra : «pato'ira'a 'eta'eta, tapura'a », teie ra, tera ra, tena rà « tu'utu'ura'a, tu'ura'a marû 'aore ra - - - maite », 'oiaho'i - II. 1.1. E Te tâtarara'a, heura'a». « pu'oira'a pu'oihia te mau 'irava, ma te 'amui, (fa'aaura'a). ta'o, te mau tuha'a-'irava 'aore ra te mau 'apu 'aore ra ma te fa'ahoho'ara'a ma te 30 �Te 'amuira'a a) E honohia ]. Ua rêva o ma te Tama e I roto i teie 'amui hono e te fa'aea mai ua 'irava, e o e. Teri'i. piti ia tuha'a 'irava: ua reva o Tama e ua fa'aea mai o Teri'i, ua pu'oihia teie nau tuha'a e te hono e. I roto i te tuha'a tâta'i tahi, hô'ê ia niu e hô'ê ato'a tumu. Ua reva, niuha'a, e o Tama, tumu, no te tuha'a matamua; ua fa'aea mai, niuha'a, e o Teri'i, tumu, no te tuha'a piti. 2.0 Tama 3. O te tera e matahiapo Teri'i o teie 4. Ua fa'arumaruma ta 'oe 5. E 'ûrî E hope'a o te e te ra'i e e teie. mîmî e_ ua tera. ha'amata i te ua i râpae. ta 'u. piti tuha'a tô teie 'irava 5, ua honohia e te hono e; e 'ûrî ta mîmî ta 'u. Hô'ê niu e hô'ê tumu i te tuha'a tâta'i tahi: 'oe e e e 'ûrî e e mîmî, e niu'apu teie; ta 'oe e ta 'u, o nâ tumu ia. nau te vî 6. Nâ 'u 'amu _e e nâ 'oe e tipitipi mai. piti tuha'a-'irava i roto i teie 'irava 6: nâ 'u te vî e 'amu e nâ tipitipi mai, ua honohia teie nau tuha'a e te hono e. E piti niu e hô'ê tumu, i roto i te tuha'a matamua: nâ 'u, niufa'atoro, e e 'amu, niuha'a; te vî, o te tumu ia o te tuha'a E 'oe e matamua. piti niu i roto i te tuha'a piti: nâ 'oe, niufa'atoro, 'aihonohia e niuha'a e tipitipi mai; 'aore e tumu i roto i teie tuha'a. E te 7.Uareva 8.Etahu 9. O 'oe . oHeia 'oe e ho'i mai. i te ahimâ'a tê haere E piti ua e o vau e_ e'unahi ato'a mai 'oe i te i'a. tê fa 'aea. tuha'a 'irava i honohia e te hono e: o 'oe tê haere e o vau tê fa 'aea. Hô'ê niu O'oe e e o hô'ê tumu i te tuha'a hô'ê. vau, nâ niu i'oa; tê haere e tê fa 'aea, nâ tumu. 31 �b) Te fa'aôra'a i roto i te 'apu, 'aore te 'apura'a Te honora'a 'apu, e ravehia ia teie 'ohipa e te hono ma. (E hi'o i te tuha'a o te ta'o e te tuha'a-tarame.) ma te E pu'oi teie hono ma i te mau ta'o 'aore ra i te mau pupu e'ita râ i te mau tuha'a-'irava mai te hono e. E fa'aô noa mai i te mau toro no te ta'oha'a. E 'ape'ehia teie hono 1. Ua rave i tâ o na Hô'ê na e te 'ohipa ta'o, hô'ê raui'oa. ma te 'oto. niu i roto i teie 'irava: niuha'a; hô'ê tumu, o na; e piti toro, i tâ na 'ohipa, e utari teie, te piti o te toro, e fa'ahiti mai ia i te parau no te huru, ma te 'oto, 'oia ho'i, ua ô mai te 'oto i noa ua rave, e roto ia na. tera vahine 2. E parau 3. Ehoro o ia ma te ma te hi'o 'ore Hô'ê niu, e horo, e Hô'ê tumu, o ia. marû. i raro. niuha'a. piti toro: ma te hi'o 'ore, fa'ahiti mai i te parau no te huru; e i te parau no te vâhi. E raro, 4. Uarave c) te mau i târâtou tamari'i 'ohipa ma te 'ana 'anatae 'ore. Te fa'aaura'a 'aore ra te fa'ahoho'ara'a Nâ te hono mai e fa'ahiti mai i te parau no te hi'o i te tuha'a ta'o e te tuha'a tarame.) E fa'ahoho'ara'a. (E pu'oi teie hono i te mau ta'o, i te mau pupu ta'o, e fa'aô mai o o te hô'ê ta'oha'a, ma te fa'ahiti mai i te parau no te ia i te toro fa'aaura'a. 1. Ua rere mai te hô'ê au manu. E 'irava ti'atahi teie: hô'ê mai te hô'ê niu, ua rere; hô'ê tumu, au; hô'ê toro, manu. E fa'ahiti mai te toro i te parau no te 2. Ehimene 3. Ua horo te o 'orometua-ha'api'i Heitarauri fa'ahoho'ara'a. mai ia Maruia. mai te hô'ê mo'orâ. Hô'ê niu, ua horo, e mai te hô'ê mo'orâ. niuha'a; hô'ê tumu, o Heitarauri; hô'ê toro, 32 �Te fe'a'ara'a 'aore ra te ferurira'a, te mâ'itira'a, te pâpû-'ore-ra'a, te tâpûra'a II. 1.2. fa'a'ohipahia ia teie mau hono: 'aore ra, aita ra no te fe'a'ara'a, no te ferurira'a, no te mâ'itira'a « 'oia anei, e'ita anei? », E aita i pâpû. E uiuira'a tê fa'atupuhia. 'oe 1.Ehaere 'aore ra e fa'aea 'oe? E piti tuha'a 'irava i roto i teie 'irava, ua honohia e te hono 'aore ra, o tei fa'ahiti mai i te parau no te fe'a'ara'a, no te pâpû-'orera'a. E haere 'oe e E haere e e 2. E 'ûri te 4. A 'ohi i te 5. A parau E fa 'aea 'oe, o nâ tuha'a ia teie. fa'aea, 'aore tera 3.0Tama ra: a e e hô'ê tumu i roto i te tuha'a tâta'i tahi. Hô'ê niu ra matahiapo pehu aita ra e nâ niu ia; 'oe, o te tumu ia o teie nau niu. mîmî? 'aore 'aore a o ra ra o Teri'i? pu'a i te 'ahu! a màmû noa! piti tuha'a 'irava i roto i teie 'irava, i honohia e te hono aita parau e a màmû noa. Hô'ê niu i te tuha'a hô'ê: a parau e a màmû noa, e nau niuha'a teie. 'Aore e tumu. 6. Tei te fare 7.Epae o ràtou Vahine 'aore ra 'Aore ra, e 'aore ra e toru tei te ori? noa? hono teie e hono nei i nâ tuha'a e piti o teie 'irava: e ràtou e e toru noa. E piti niu: e pae e e toru noa, e niu numera; teie nau niu e piti, ràtou. pae 11.1,3. a) hô'ê noa tumu no Te pato'ira'a e te tu'utu'ura'a (pato'ira'a marû) Te pato'ira'a Te mau tuha'a 'irava e fa'aôhia mai e te mau hono rà, 'aore rà, rà, e'ere rà, e'ita rà, eiaha rà, e fa'ahiti mai ia i te parau no te pato'ira'a (marû anei 'aore ra 'eta'eta mau?). aita 33 �E fa'ahiti mai teie mau hono i te parau no te nehenehe i te pato'i atu i te 'ohipa e heheuhia ra hô'ê 'ohipa e i roto i te tuha'a 'irava tumu. - râ E fa'ahiti mai te hono râ i te parau no te pato'ira'a. No te hono atu i te tuha'a 'irava 'aihono i te tuha'a 'irava tumu, e ha'apori ia te hono râ i te niu 'aihono, i te tumu 'aore (E hi'o i te mau ha'apori.) ra i te tuha'a 'irava 'aihono. LE rêva E vau, o tê fa'aea mai. Te 'are râ piti tuha'a i roto i teie 'irava: fa'aea mai. Nâ te hono râ e e reva vau e o fa'ahiti mai i te parau no te ha'aporira'a mai ia i te niui'oa o Te'are. E reva, o te niu ia o te tuha'a matamua. Te tumu o teie tuha'a, o vau; 'are'a te tumu Te1are râ tê honora'a o te ma te tuha'a piti, o tê fa'aea mai ia. 2.0Tama te 3. No 'u 'ahu 'ute'ute, E no te maîahiapo, o Teri'i râ no 'oerâ te hope'a. te 'ahu re'are'a. piti tuha'a i roto i teie 'irava 3, i honohia mai e te hono râ: 'u te 'ahu 'ute'ute Hô'ê niu No 'u omuahia e e e no 'oe râ te 'ahu re'are'a. hô'e tumu i te tuha'a tâta'i tahi. 'oe râ,, o nâ niu ia o teie 'irava, e te fa'atoro no. e no Te hono râ, e niufa'atoro, ha'apori ia i te niu piti no te hono atu i te niu matamua. Te 'ahu 'ute'ute 4. A - rave aita i tena puta, e te 'ahu re'are'a, o nâ tumu ia. ia fa'aho'i mai nL râ, 'aore râ, e'ita râ, e'ere râ, eiaha râ E fa'ahiti mai teie mau hono i te parau no te 'aore ra no te E ta'o l.Etunu pato'ira'a 'eta'eta tapura'a. 'aipa 'ape'ehia e te hono râ, te huru ia o teie mau hono. 'oe i te raiti eiaha râ 'oe 34 etunu itetaro. �piti tuha'a i roto i teie 'irava: e tunu 'oe i te raiti e eiaha râ 'oe e tunu i te taro, ua honohia teie nâ tuha'a e te hono eiaha ra. E toru niu i roto i teie 'irava: e tunu, niuha'a; eiaha râ, te hono, e niu 'aipa teie; e e tunu, te toru o te niu. 0 te monoi'oa 'oe, te tumu o teie mau niu. E 1 te raiti, o te toro ia niu hope'a. 'oe i te 'ama'a-tiare 2. E tanu 3. E haere o na 4. E tae mai E maoro o te o e'ita râ i uta ananahi Tama niu matamua; i te taro, te toro o te eiaha râ o ia e tâpû ha'apoto roa i te 'ama'a. tâpû mai i te tari-mai 'a. e'ita râ e fa'aea maoro piti tuha'a: e tae mai o Tama ananahi e mai. e'ita ra e fa'aea mai. Ua honohia teie nâ tuha'a parau no te e te hono e'ita râ, fa'ahiti mai i te pato'ira'a. E toru niu: e e 'oe mai, niuha'a; e'ita râ, te hono, e niu 'aipa teie; fa'aea mai, e niuha'a ato'a. Te tumu: o Tama, no te niu matamua e no te niu hope'a ato'a. Ananahi, o te toro ia o te niu matamua e tae mai. e tae 5. Tê oha haere ra 6. Ua te reva te pahî 'ofe ai ta râ e'ere râ I roto i teie 'irava 6, o e i fatifati. Temehani. piti tuha'a: ua reva te pahî e e'ere râ o Temehani. E toru niu: ua reva, niuha'a; e'ere râ, te hono, e niu 'aipa; o Temehani, niui'oa. Hô'ê b) noa tumu no teie nau niu: te pahî. Te tu'utu'ura'a, 'oia ho'i te pato'i-marû-rafa pato'i-marû-ra'a, e ravehia ia teie 'ohipa e te mau hono fera râ, teie râ, tena râ. Teie mau hono, no roto mai i te pu'oira'a o te tohu e o te hono Te tu'utu'ura'a 'aore ra te râ. 1. E reva E vau mâtou ananahi teie râ epu'a vau i tâ 'u 'ahu nâ mua. piti tuha'a i roto i teie 'irava: e reva mâtou ananahi e epu'a te hono teie râ. i tâ 'u 'ahu nâ mua, ua honohia teie nâ tuha'a e E niu, e tumu e e toro i te tuha'a tâta'i tahi. E reva, niuha'a, ananahi, te toro. no te tuha'a matamua; mâtou, te tumu; �mua, Epu'a, niuha'a, no te tuha'a piti; e nau toro teie. 2. E tau ve'ave'a 3.Uareva teie tera râ oTama i Tahiti teie tamahine 4.Epurotumau haumârû e mea tera râ vau, te tumu; e'ita tera râ oia e roa e i tâ'u 'ahu e nâ i teie mau mahana. fa'aea maoro atu. hupehupe ato'a. Tê pu'oi nei te hono tera râ i nâ tuha'a e piti o teie 'irava, 'oia ho'i: e purotu mau teie tamahine e e hupehupe ato'a. Hô'ê niu'apu, e purotu mau, e hô'ê tumu, teie tamahine, i roto i te tuha'a matamua; 'aore e tumu tô te tuha'a piti, hô'ê noa râ niu'apu, e hupehupe ato'a. II. 1.4. Te heura'a Nâ te hono 'oia ho'i no te e amo i te tuha'a no te tatarara'a 'aore ra heheura'a. 1. Ua huna i tâ vau na 'oia ho'i puta tu'u ua vau i raro a'e i te ro'i. piti tuha'a i roto i teie 'irava: ua huna vau i tâ na puta e ua vau i raro a'e i te ro'i. Nâ te hono 'oia ho'i i pu'oi i teie nau E tu'u tuha'a. Hô'ê niu, hô'ê tumu e hô'ê toro no te tuha'a tâta'i tahi. Ua huna, o te niu ia o te tuha'a matamua, e niuha'a; vau, tumu; i tâ na puta, te toro. Ua tu'u, te niu o te tuha'a raro a'e e i te ro'i, te toro. 'oia ho'i 2. O Tama tera 3. Nâ Tere i tâmâ piti, 'oia ho'i niuha'a ato'a; vau, te tumu; i 'âpî. te 'orometua i te 'aua e te i vaere. Nâ te hono 'oia ho'i e hono nei i nâ tuha'a e piti o te 'irava 3 nei: nâ Tere i tâmâ i te 'aua e i vaere. Tere, niufa'atoro, i tâmâ, niuha'a, o nâ niu teie o te tuha'a matamua; 'aore e tumu; i te 'aua, o te toro ia. I vaere, niuha'a, o te niu tahi ia o te tuha'a piti; 'aore e tumu; Nâ 'aore e toro. 4. Ua fa 'a 'afaro ia o Hei i te 'ohipa 'oia ho'i ua haere o ia e fârerei tino roa na. 5. OTama tê haere 'oia ho'i o na 36 tê mono i te ra'atira. �TE 'AIHONORA'A II.2. Nâ te hono-'aihono Teie te mau e fa'aô mai i te hono-'aihono mau tuha'a 'irava 'aihono. fa'a'ohipa-pinepine-hia: ë, e fa'aô mai teie hono i te mau huru niu 'aore ra tuha'a ato'a, tera râ e fa'aô mai o ia i te mau niu 'aore ra i te tuha'a 'irava e fa'ahiti mai i te parau no te toro, hou, nâ mua a'e, e fa'ahiti mai i te parau no te tau, ahiri, te parau no te hia'ai, mai te peu, mai te mea, no te 'opuara'a, no te hia'ai, no te hina'aro, 'a'unei, e fa'ahiti mai i te parau no te pâpûra'a i roto i te hia'ai, no te mea, no te reira, no reira, no te aha, e fa'ahiti mai i te parau no te fa'aarara'a, no te tumu, no fea ho'i, no fea râ, te parau no te pato'i-ri'i-ra'a, no te hurira'a, inaha, ma 'a, te heura'a, te vauvaura'a, te tatarara'a parau, 'are'a, 'are1a râ..., e fa'ahiti ato'a mai i te parau no te pato'iri'i-ra'a, no te fa'ataime-ri'i-ra'a, e tâpûra'a teie i te terera'a o te hô'ê 'ohipa, 'aua'a, 'aua'e, te parau no te rave'a, peneia'e, te parau no te fe'a'ara'a, te uiuira'a, te mâ'itira'a, noa atu, noa atu â, noa atu ho'i, noa atu pa'i, noa atu râ, te parau no te pato'ira'a, maoti, maori, maoti râ, maori râ, e fa'ahiti mai i te parau no te fa'aitira'a, no te fa'ahereherera'a « teie ana'e aita atu ai ». - 'irava - - - - - - - - - - - - 'aihono, e pu'oi o ia i te mau tuha'a 'irava 'aore e ti'ara'a 'aifaito tô râtou i roto i tè 'irava. Teie honora'a, e fa'a'ite mai ia e'ita te niu 'aihono e ti'a o ia ana'e i tô na ti'ara'a, e ti'a mai râ no te mea tê ti'a mai ra te hô'ê 'irava tumu no te 'apu mai, no te 'ai mai i teie niu iti, 'oia ho'i te niu Te honora'a ma te 'aihono. II.2.1. Te Te 'aihono mau e te hono ê fa'aô-pinepine-hia mai ia e te no te toro 'aore ra no te utari. tuha'a 'irava 'aihono, e hono ë, e fa'ahiti mai ia i te parau 37 �I roto i teie tuha'a 'irava 'aihono, tê fârereihia nei te mau huru niu ato'a, te niuha'a, te niu'apu, te niufa'atoro, te niui'oa 'aore ra te 1. Tê mau niu numera. fa'aarahia atu nei 'outou ê ho'i mai ua te peretiteni. Te hono ê, tê pu'oi nei o ia i te tuha'a 'irava 'aihono ua ho'i mai te peretiteni i te tuha'a-'irava tumu, tê fa'aarahia atu nei. E piti niuha'a i roto i teie 'irava: tê fa'aarahia atu nei e ua ho'i mai. 'Outou 2. Ua e te peretiteni, parauhia mai 3. Ua fa'a'ite mai mâtou o Tara 4. Ua fa 'aarahia mai Nâ te hono ê ê ê no mâtou ê o nâ tumu ia. e 'oro'a-papetitora'a Ra'iatea aita e tô Tapati. râtou. pahî tô teie hepetoma. 'aihono nei i te tuha'a-'irava piti, aita e pahî tô hepetoma, i te tuha'a-'irava tumu, ua fa'aarahia mai mâtou. Hô'ê noa niu i roto i te tuha'a matamua, e niuha'a, ua fa'aarahia mai; hô'ê tumu, mâtou. I roto i te tuha'a piti, e piti ia niu: aita, te niu 'aipa, e e pahî, te niu'apu; tô teie hepetoma, o te tumu ia. e teie 5. Ua ani au ia Tarn a 6. Ua 'itehia ê 7. Ua parau vau 8. Ua 'ite E au ê ua ê o vai tera râtou 'eiâ ia Vetea ê e i te piti tei te fare pauroa vahine? pûtê-pûhâ a Teiho. tô Hiriata pere'o'o. râtou. piti tuha'a-'irava i roto i teie 'irava hope'a 8: ua 'ite au e tei te fare pauroa râtou. Nâ te hono ê e hono nei i teie nâ tuha'a -'irava. E tei te fare pauroa râtou, e 'aihono ia teie tuha'a i te tuha'a tumu ua 'ite au. 11.2.2. 'aihono no te tau tuha'a-'irava 'aihono e fa'ahiti nei i te parau no te tau, fa'aôhia mai ia e te hono hou 'aore ra nâ mua a'e. Te e Te mau tu'uhia, i te tahi mau taime, te tuha'a-'irava 'aihono ei 'omuara'a i te 'irava tâ'ato'a, 'aore tauira'a no te aura'a. E 38 �E te fa'a'ohipahia te hono hou i roto i te mau 'orerora'a faufa'a, hono nâ mua a'e râ, e fa'a'ohipahia ia i roto i te reo o te mau mahana ato'a. Mai te peu o te 'omua niuha'a e e 'irava tumu. I roto i te e ê nâ te hono hou mau 'omua i te tuha'a-'irava 'aihono, ana'e tê fa'a'ohipahia i roto i te tuha'a- a e tuha'a-'irava 'aihono e 'omuahia e te hono hou, 'ape'e 'oioi mai ia, i te rahira'a o te taime, te tumu i teie hono, e nâ mûri mai ia te niu 'oe hou 1.Epure e te toro. tâtou a tâmâ'a ai. E piti tuha'a-'irava i roto i teie 'irava: hou tâtou a tâmâ 'a ai e e pure 'oe. Nâ te hono hou i 'aihono atu i teie tuha'a piti, hou tâtou a tâmâ'a ai, i te tuha'a-'irava tumu, e pure 'oe. E pure, niuha'a, o te niu ia o te tuha'a tumu; 'oe, o te tumu ia. A tâmâ'a ai, te niu ia o te tuha'a piti, e niuha'a; tâtou, o te tumu ia. Ua 'omua te tumu ( tâtou ) i te niu (a tâmâ'a ai ) i roto i te tuha'a 'aihono. 2. A fa 'aoti i tâ 'oe hou 'ohipa te mau tamari'i 3. Ehaere e 'oe a reva ai. hopu i te miti hou a ho'i atu ai i te fare. ho'i atu ai i te fare, e tuha'a-'irava 'aihono teie o tei 'aihono atu i te tuha'a-'irava tumu e haere te mau tamari'i e hopu i te miti. Nâ te hono hou e 'aihono i teie nau tuha'a-'irava e piti. Hou a niuha'a i roto i te tuha'a matamua, e haere e e hopu; hô'ê tumu, te mau tamari'i; hô'ê toro, i te miti. Hô'ê noa niu i roto i te tuha'a piti, e niuha'a, a ho'i atu ai; hô'ê â tumu tô teie niu e tô te niu matamua; i te fare, o te toro ia o teie E piti tuha'a. 4. Hou 5. Ua 'outou pu'a o a vaere ai 'oe e fârerei Nâ te hono hou a reva E - fa'a'oi Mâmâ itâna'ahu 6. E haere mai 'oe a e mua i tâ'outou tipi. hou o ia a haere ai e tâi'a. ia 'u hou 'oe a reva ai. 'aihono nei i te tuha'a piti o teie 'irava, hou fârerei ia 'u. toru niu i roto i teie 'irava: ai, i te tuha'a tumu, e haere mai 'oe e piti tuha'a-'irava e e te nâ tuha'a: e haere mai 'oe e fârerei ia 'u e 39 hou 'oe a reva ai. �haere mai 'aihonohia atu te niu: e - e te niu e fârerei, e a reva ai, 'aihono atu i nâ niu i mua nei, e nau niuha'a teie, e fa'aôhia mai e te mau 'omua e e a. 'Oe, te tumu ia o nâ niu matamua e haere mai e e fârerei; o teie ihoa mono'ioa ato'a te tumu o te niu hope'a a reva ai. la % o te toro ia o te niu matamua. Te 'aihono II.2.3. No te mau no te hia'aira'a tuha'a-'irava 'aihono 'aore ra te mau niu 'aihono e fa'ahiti mai i te parau no te hia'ai, nâ te hono ahiri ('aore ra ahari, ahani, ahini ) e fa'aô mai, 'aore ra nâ te hono ti'arau mai te peu ('aore ra mai te mea, mai te huru, i te peu, i te mea...). Teie mau tuha'a-'irava 'aihono i 'omuahia nehenehe ia i te tu'u ei 'omua te aura'a o teie 'irava. no te e te hono ahiri, e 'irava tâ'ato'a, 'aore e tauira'a no ê nâ te hono ahiri e 'omua i te tuha'a-'irava 'aihono, o te parau ia o te hia'ai tê roa'a mai, 'oia ho'i te parau no te hô'ê 'ohipa e hina'arohia tera râ e'ita e tupu, e moemoeâ. Mai te peu râ nâ te hono mai te peu e 'omua, e tupu ia te 'ohipa mai te peu e horo'ahia mai te rave'a no te ha'amanuiara'a; e 'ohipa ia no 'amuri. Mai te peu a) Te hia'ai (te moemoeâ) E fa'aohipahia ia te hono ahiri. E fa'ahiti mai te hono ahiri i te parau no te hia'ai, no te hô'ê 'ohipa e moemoeâhia, e'ita e roa'a, e anira'a mâha 'ore teie, 'aore ra 'ohipa hina'aro-'ore-hia i te rave. E fa'aô mai teie hono i te mau huru niu ato'a: te niuha'a, te niu'apu, te niui'oa, te niufa'atoro e te niu numera. E rave rau ta'ira'a o teie hono, tê fa'aro'ohia nei: ahari, ahini, e ahani. la fa'aôhia te tuha'a-'irava 'aihono e teie niutia'a e ana'e tê hono, o te 'omua- fa'a'ohipahia i roto i te tuha'a-'irava tumu, tei te tuha'a 'aihono tei te tau ma'iri ia. hia'ai teie tuha'a, 'are'a te l.Ema'urere au mai te manu ahiri 40 e pererau tô'u. �Nâ te hono ahiri e hono i te tuha'a-'irava 'aihono e pererau tô 'u i te tuha'a tumu e ma'urere au mai te manu. E ma'urere, o te niu ia o te tuha'a tumu, e niuha'a; au, o te tumu ia; mai te manu, o te toro ia. E pererau, e niu'apu teie, o te 2.Evaere 3. E'ita 4. Ahiri e e i te fa'a'apu au e vau E niu ia o te tuha'a 'aihono; tô 'u, o ia. te tumu e tâ'irihia moni ahiri etipi ta 'u. ahiri ta 'u e i fa'aro'o au ho'o ia vau i teparau. itéra fare. piti tuha'a tô teie 'irava honohia e te hono ahiri: e moni tâ 'u ho'o ia i tera fare. vau niu'apu teie, o te niu ia o te tuha'a-'irava 'aihono; tâ 'u, o te tumu ia. E ho'o ia, o te niu ia o te tuha'a tumu, e niuha'a; vau, o te tumu ia; i tera fare, o te toro ia. E moni, e 5.Ehaere ahiri au o Merehau 6. E ho'o mai au ite'ahu 7.Etaparahi au ia'oe ahiri ahiri i tae mai. au 'oe i ha'amana'o. i tupararî itehi'o. pu'oi nei i nâ tuha'a e piti o teie 'irava: e taparahi au ia 'oe e ahiri 'oe i tupararî i te hi'o. E taparahi, o te niu ia o te tuha'a tumu, e niuha'a; au, o te tumu ia; ia 'oe, o te toro ia. Iha'amana'o, o te niu ia o te tuha'a 'aihono, e niuha'a ato'a; au, Nâ te hono ahiri o te tumu ia. 8.1pahi iho nei tâua pohera'a maita'i ia. mai te peu 'aore te i te rima ta'ata, ahiri ho'i ê e 'aore ra mai te mea, Nâ te hono mai te peu e fa'aô mai i te tuha'a-'irava 'aihono i te niu 'aihono, tei te tau 'amuri ia te tuha'a-'irava tumu, ra e nei ia, tei te taime nei ia. fa'a'ohipa-noa-hia ia te 'omua e e a, i roto i te tuha'a tumu. tuha'a 'aihono ra, tei te tau E i te parau no te hô'ê 'ohipa mai te peu ê e rave'a tê vai ra, no te mea tê E fa'ahiti mai teie hono mai te peu nehenehe i te tupu vai ra te hina'aro. e e rima atua ra, Te hina'arora'a, te 'opuara'a, te hia'ai b) - e 41 �E monohia teie hono iti e te huru, mai te mea, i te mea, i te aura'a. 1.Ema'urere mai te au tahi atu hono mai ia: mai te huru, i te peu, 'aore tauira'a no te tô'u. epererau peu mau hono i teie nâ tuha'a-'irava e piti i i teie 'irava i ni'a nei: e ma'urere au e e pererau tô 'u. E ma 'urere, e niuha'a, o te niu ia o te tuha'a tumu; au, o te Nâ te hono mai te peu e roto tumu ia. niu'apu teie, o te niu ia o te tuha'a 'aihono; tô 'u, o E pererau, e ia. te tumu E fa'ahiti teie hono i te parau no te peu e hô'ê 'ohipa e tupu mai te horo'ahia te rave'a, 'oia ho'i te pererau. 2. A haere mai mai te peu e mea ia 'oe mai te peu 3. E tauturu vau 4. E ho'i mai te au 5. E vaere peu e'ita mai te peu au 'oe tipi e 'oe. itoito e e tô 'u. taime fa'aro'o i te parau. ta 'u. Mai te peu e tipi ta 'u, e tuha'a-'irava atu i te tuha'a tumu e vaere au; nâ te hono nâ tuha'a e 'aihono teie, e 'aihono mai te peu e pu'oi i teie piti. E vaere, o te niu teie o te tuha'a tumu, e niuha'a; au, o te tumu ia. E tipi, e niu'apu teie, o te niu ia o te tuha'a 'aihono; ta 'u, o te tumu ia. 6. Mai te peu 7. E haere e tae mai 'oe i te po'ipo'i roa mai te peu au e haere mai o e haere ia tâua i ni'a i te a'au. Merehau. Nâ te hono mai te peu e hono i te tuha'a-'irava e piti nei e haere mai o Merehau i te tuha'a tumu e haere au. E haere, e niuha'a teie, o te niu ia o te tuha'a tumu; au, o te tumu ia. niuha'a ato'a, o te niu ia o te tuha'a 'aihono; o te tumu ia. E haere Merehau, o 8.Etaparahi 9. Mai te 10. E ho'i peu au mai, o e Mâmâ ia'oe emanianianoa itô'ufare mai te peu 'outou mai te mea 42 e tupararî e'ita ia eta'oto vau 'oe. 'oe itehi'o. e parau fa'ahou. �'oe, e 'aihonohia teie tuha'a-'irava i te tuha'a matamua i tô 'u fare, e te hono mai te mea. E ta'oto e ho'i au E fa'ahiti mai teie tuha'a 'aihono i te parau no te tupu o hô'ê 'ohipa e mai te peu e horo'ahia te rave'a 'aore ra te tumu. Eho'i, o te niu ia o te tuha'a tumu; au, o te tumu ia; i tô 'u fare, ia. ta'oto, o te niu ia o te tuha'a 'aihono; 'oe, o te tumu ia. te toro E . E 'ape'e-pinepine-hia te hono mai te peu e te hono ê. 1. Eoti 'oi'oi te'ohipa mai te peu ê e rahi te rima rave. pu'oi atu te hono mai te peu ê i te tuha'a-'irava rahi te rima rave i te tuha'a tumu e oti 'oi'oi te 'ohipa. E E oti te tumu 'oi'oi, e niuha'a teie, o te 'aihono e niu o te tuha'a tumu; te 'ohipa, o ia. E rahi, e niuha'a ato'a teie, ia. o te niu ia o te tuha'a 'aihono; te rima rave, o te tumu 2.Etâmâ'a vau mai te mea etupohe ê 'oe i tena 'upa'upa. piti tuha'a i roto i teie 'irava, ua honohia e te hono mai te e tâmâ'a vau e e tupohe 'oe i tena 'upa'upa. E tâmâ'a, o te niu teie o te tuha'a tumu; vau, o te tumu ia. E tupohe, o te niu ia o te tuha'a 'aihono; 'oe, o te tumu ia; i tena 'upa'upa, o te toro ia. E mea c) ê: Te pâpûra'a hono 'a'unei, e fa'ahiti mai ia i te parau no te hô'ê 'ohipa e tupu mai te peu e'ita te 'ohipa e fa'ahitihia ra i roto i te tuha'a tumu e ravehia. E aputa ato'a mai te parau no te tau. E monohia teie hono, i te tahi mau taime, i te hono 'a'uanei, Te mau 'aore tauira'a 1. A vai iho tuha'a-'irava no te i te tupa e 'omuahia e te aura'a. i raro !a'unei tô 'oe rima e hohonihia ai. 'A'unei, e hono teie, tê pu'oi nei o ia i nâ tuha'a e piti o teie a vai iho i te tupa i raro e 'a'unei tô 'oe rima e hohonihia ai. E tupu te 'ohipa e fa'ahitihia ra i roto i te tuha'a 'aihono mai te peu e'ita te 'ohipa i roto i te tuha'a tumu e ha'apa'ohia. 'irava: 43 �iho, o te niu ia o te tuha'a tumu, e niuha'a; 'aore e tumu, e fa'aue teie; i te tupa e i raro, o te toro ia. Ehohonihia, o te niu ia o te tuha'a 'aihono, e niuha'a ato'a; tô 'oe rima, o te tumu ia. A vai 2. A 'ohi i ta 'oe 'ahu i roto 3. A tomo atu 'a'unei uahia ai. e i te fare 'a'unei 'oe e 'itehia mai ai. Te tumu, te fâ e te rave'a. II.2.4. rauhono 'omuahia e te fa'atoro no, e fa'ahiti mai ia i te parau no te tumu, no te fâ 'aore ra no te rave'a. Te tuha'a-'irava 'aihono e fa'aôhia mai e te mau Te tumu e te fâ. a) - mau te mea no fa'a'ohipahia te hono no te mea no te fa'ahiti i E fa'aô mai teie hono i te mau huru niu ato'a. E raui'oa teie te mea i 'omuahia e te fa'atoro no. E te parau no te tumu. 1. Tê mutamuta noa ra o ia no te mea uariri o ia ia'u. piti tuha'a i roto i teie 'irava: tê mutamuta noa ra o ia e ua 'u, nâ te hono no te mea i hono i teie nâ tuha'a e piti. E fa'ahiti mai teie tuha'a 'aihono i te tumu o te 'ohipa matamua i tupu ai, teie ia i roto i te tuha'a piti. Tê mutamuta noa ra, e niuha'a teie, o te niu ia o te tuha'a matamua; o ia, o te tumu ia. Ua riri, e niuha'a ato'a, o te niu ia o te tuha'a 'aihono; o ia, te tumu; ia 'u, te toro ia. E riri o ia ia 2. Ua vare'a 3. Ua riri te tamari'i te'orometua Nâ te hono i te ta'oto iamàtou no te mea no te mea no te mea i pu'oi i ua ha'umani e mea roa ma'ua roa râtou. mâtou. nâ tuha'a e piti o teie 'irava: ua mâtou. Ua riri, o te niu ia o te tuha'a tumu, e niuha'a; te 'orometua, te tumu ia; ia mâtou, te toro. E mea ma'ua roa, e niu'apu teie, o te niu ia o te tuha'a 'aihono; mâtou, te tumu ia. riri te 'orometua ia mâtou e e mea ma'ua roa 44 �4. Ua rave 5. Va i tâ 'u pua'ahorofenua Teri'i o ho'i mai mâtou mâtou 6. Fa'aea mai nei 7. Ereva vau No te no te mea i Numea aita ua puai aita no te mea uapêpê tâ na. tâ mâtou mâ'a. uapau no te mea no te mea te miti. e'ohipa i'û nei. tei 'ohipa i 'û nei, e tuha'a-'irava 'aihono teie, o pu'oihia atu i ni'a i te tuha'a tumu e reva vau i Numea e te hono no te mea. mea E reva, o te e niu ia o te niu tumu; vau, te tumu; i Numea, te toro. E piti niu i roto i te tuha'a 'aihono: aita, e niu 'aipa, e e 'ohipa, e niu'apu; 'aore e tumu; i 'û nei, o te toro ia. 8. Ua ta'oto - no no te mea o na reira, te no e reva 'a'ahiata râtou ananahi. reira, no te aha E fa'ahiti mai teie mau hono i te parau no te tumu ato'a e no te fâ. E 'omua te tumu i te niu i roto i te tuha'a 'aihono. 1. Ua pêpê tâ na pua'ahorofenua no reira o ia i rave ai i tâ 'u. reira, e hono teie, nâ na e pu'oi nei i nâ tuha'a e piti o teie pêpê tâ na pua'ahorofenua e no reira o ia i rave ai i tâ 'u. E fa'ahiti mai teie hono i te parau no te tumu i tupu ai te piti o No 'irava: ua 'ohipa. Ua pêpê, o te niu teie o te tuha'a tumu, e niuha'a; tâ na pua'ahorofenua, te tumu ia. I rave ai, o te niu ia o te tuha'a 'aihono, e niuha'a ato'a; o ia, te tumu ia; i tâ 'u, te toro. I roto i te tuha'a 'aihono, e 'omua te tumu o ia i te niu i rave te ai. 2. E 'ohipa 3. Ua fiu roa 4. A parau E maoro tâ 'u no te reira mai vau ia no te e'ita vau na no te aha 'oe reira e fa'aea mai. vau i horo ai. i maoro ai. piti tuha'a i roto i teie 'irava iti: a parau mai e no te aha 'oe i ai. 45 �Ua honohia teie nâ tuha'a hono e te no te aha, e fa'ahiti mai o ia i te parau no te tumu. A parau mai, o te niu I maoro ai, teie o te tuha'a matamua. 'aihono atu o ia i te tuha'a tumu, e niuha'a teie; e 'oe, te tumu ia. 5. Ua hina'aro b) i te 'ite vau no te aha 'oe i rave ai itânaputa. Te rave'a Nâ te hono 'aua'a fa'ahiti mai i te parau no te rave'a. E 'omua teie hono i te 'irava, te toe'a o te 'irava ra e 'aihono mai ia. E mono-ato'a-hia e o ia, i te tahi mau taime, i te hono 'aua'e, 'aore e tauira'a no te aura'a. 1. 'Aua'e o i haere mai Mâmâ i nâ ai o 'Aiû. 'Aua 'e, e hono teie, nâ na e pu'oi nei i nâ tuha'a e 'irava: 'aua'e o Mâmâ i haere mai e i nâ ai o 'Aiû. E fa'ahiti mai teie 'irava i 'omuahia e piti o teie teie hono i te parau no te rave'a. I haere mai, o te niu ia o te tuha'a matamua; o Mâmâ, te tumu ia. I nâ ai, te niu o te tuha'a piti; o 'Aiû, te tumu. i haumârû mai ai 2. 'Aua'e i uahia 3. Aua'a teie ta'ata 4. Aua'e e E ia i tae mai tâ'u moni fenua. te i matara mai ai i roa'a mai ai te môrî te 'opani. pere'o'o. piti tuha'a i roto i teie 'irava: 'aua'e e moni tâ 'u e i roa'a pere'o'o. mai ai te môrî Nâ te hono 'aua'e E moni, e e hono i teie nâ tuha'a-'irava. niu'apu teie, o te niu ia o te tuha'a matamua; tâ 'u, o te tumu ia. Iroa'a mai ai, o te môrî niu ia o teie tuha'a hope'a, e niuha'a teie; te pere'o'o, te tumu. 5. 'Aua'a ua reva 6. 'Aua'a o te tavana o Timi i haere mai ai i oti ai o Hina. teparau-fa'aau. pu'oi te hono 'aua'a i nâ tuha'a e piti o te 'irava nei: 'aua'a o parau-fa 'aau. O te tavana, o te niu ia o te tuha'a matamua, e niui'oa teie; E te tavana e i oti ai te 'aore e tumu. �I oti ai, o te Te fe'a'ara'a, te uiuira'a, te pâpû-'ore-ra'a II.2.5. Nâ te hono no te niu ia o te tuha'a piti; te parau-fa'aau, te tumu ia. peneia'e e fa'ahiti mai i te parau no te fe'a'ara'a, uiuira'a. E - - rahi te ti'ara'a mea e ta'o ui teie e ti'a ato'a o hono ato'a, 'oia tuha'a-'irava. 2. A haere E teie hono: (e hi'o i te tuha'a ta'o), ia i te ti'ara'a o te hô'ê niu, e - o peneia 'e e ho'i e fârerei pu'oi o ia e piti ('aore ra hau atu) 'oe ia na i tai. piti tuha'a i roto i teie 'irava: a haere e e fârerei 'oe ia na i tai. peneia'e i pu'oi i teie nâ tuha'a e piti, e fa'ahiti mai te parau no te uiuira'a. A haere, o te niu teie o te tuha'a tumu; 'aore e tumu, e fa'aue Nâ te hono ia i teie. fârerei, o te niu teie o te 'irava 'aihono; 'oe, o te tumu ia; i tai, o nâ toro ia. E na e 3. E haere peneia 'e e ti 'i mai râtou ia 'oe. i te fare 2. A fa 'aea mai peneia 'e au tei te fare râtou. Nâ te hono e haere e au ia peneia'e e pu'oi tei te fare râtou. i teie nâ tuha'a e piti o teie 'irava: E haere, o te niu ia o te tuha'a tumu; au, te tumu. Tei te fare, te niu ia o te tuha'a 'aihono, e niui'oa; râtou, o te tumu ia. 4. A haere atu II.2.6. a) e Te aroha peneia 'e o te tamuta 'âpî tera. pato'ira'a Te pato'ira'a 'eta'eta pato'ira'a e pato'ira'a 'eta'eta ihoa ra, e'ita e tu'u haere noa noa atu te fifi e Nâ te hono noa atu e fa'ahiti mai i te parau no te no te fa'aruruhia. 47 �- atu noa E piti ti'ara'a tô teie rauta'o: e - hono, 'oia ho'i e pu'oi o ia e piti tuha'a 'aore ra e hau atu tuha'a 'irava, e - ha'apori ato'a o ia, (e hi'o i te tuha'a ta'o). mâtou 1. Ua ho'i'oi'oi mai aita noa atu te 'ohipa i oti. piti tuha'a i roto i teie 'irava: ua ho'i 'oi'oi mai mâtou e aita 'ohipa i oti, nâ te hono noa atu ia i hono i teie nâ tuha'a. E fa'ahiti mai teie hono i te parau no te pato'ira'a, no te E te fa'arurura'a. Ua ho'i 'oi'oi mai, o te niu ia o te tuha'a tumu, e niuha'a teie; mâtou, o te tumu ia. E piti niu i roto i te tuha'a 'aihono: aita, e niuha'a; te 'ohipa, o te tumu ia o teie tuha'a. 2. Eho'o mai 3. A tuô atu au i tera fare noa atu 4. E fa'ari'i ihoa no noa atu moni rahi. Tahiti râtou. ia na vau e niu 'aipa, e i oti, e eta'ata'ino. noa atu Noa atu, e hono teie, nâ na e 'irava: e fa'ari'i ihoa vau ia na e e pu'oi nei i nâ tuha'a e piti o teie ta'ata 'ino. E fa'ari'i ihoa, e niuha'a teie, o te niu ia o te niu tumu; vau, te tumu ia; ia na, o te toro teie o te niu tumu, o te tumu ato'a râ o te niu o te tuha'a 'aihono. E ta'ata 5. Noa atu 'ino, o te niu ia o teie tuha'a 'aihono, e emuto'i farani 6. Ua haere mâtou 7. Ereva ihoa e râtou o na tâi'a a inapô noa atu ua niu'apu. tuô atu pa 'i. noa atu ra ua tae fa'aarahia mai e mai te'orometua. mata'i puai tô araua'e. tuha'a piti o teie 'irava, fa'aarahia mai e mata'i puai tô araua'e, i te tuha'a tumu, e reva Nâ te hono noa atu e 'aihono atu i te ua ihoa râtou. E reva ihoa, o te niu teie o te tuha'a tumu; râtou, te tumu. E piti niu i roto i teie tuha'a 'aihono: ua fa'aarahia mai, e niuha'a, e e mata'i puai, e niu'apu teie o tei 'aihono atu i te niu ua fa'aarahia mai; tô araua'e, o te tumu ia o teie niu hope'a. 8. E'ita ihoa vau e ti'aturi noa atu (ê) 48 e parau mau. �te 'oi'oi Q. Noa atu ia Mâmâ 10. A fa'aara mai ta'ata tauturu o te mau noa atu ua uaparemoia vare'a o o Tere. ia i te ta'oto. E 'aihono atu te hono noa atu i te tuha'a piti o teie 'irava, ua ia i te ta'oto, i te tuha'a tumu, a fa'aara mai ia Mâmâ. A fa'aara mai, o te niu ia o te tuha'a matamua; 'aore e tumu, e fa'aue; ia Mâmâ, o te toro ia. Ua vare'a, o te niu ia o te tuha'a piti, 'oia ho'i te tuha'a 'aihono; o ia, o te tumu ia; i te ta'oto, te toro. vare'a o atu noa - â, noa atu ho'i, noa atu râ E fa'ahiti noa â teie mau hono i te parau no te pato'ira'a, no te fa'arurura'a. 1.E'afa'i atu E vau itemâ'a noa atu â emà'a tâ'outou. pu'oi te hono noa atu â i nâ tuha'a-'irava e piti nei: e 'afa'i mâ'a e e mâ'a tâ 'outou. E 'afa'i atu, o te niu ia o te tuha'a tumu; vau, o te tumu ia; i te mâ'a, o te toro ia. Emâ'a, o te niu ia o te tuha'a 'aihono, e niu'apu; tâ 'outou, te atu vau i te tumu ia. 2. Noa atu râ 3. E parau e ihoa 'ûri vau tô 'ô e haere ihoa noa atu â e vau. riri mai te peretiteni. b) Te fa'ataimera'a, te tâpûra'a no te 'are'a, 'are'a râ, 'are'a ho'i, e fa'ahiti mai i te parau fa'ataimera'a, no te pato'i-ri'i-ra'a, no te tâpûra'a i te 'ohipa e Nâ te hono tupu ra. E 'ape'e 'oi'oi noa te tumu i te hono 'are'a, 'are'a te toro e nâ 'ohipa matamua, te piti râ, e tâpû ia i te terera'a o 'ohipa matamua, e piti atu ra ia 'ohipa e tupu ra i te hô'ê â Tê tere teie niu e te mûri mai ia i te tumu. ra te taime. - 1. 'are'a Têparaparau noa ra mâtou 'are'a 49 te niuniu tê ta'i noa ra ia. �Nâ te hono 'are'a hono i teie nâ tuha'a piti o teie 'irava: tê paraparau noa ra mâtou e 'are'a te niuniu tê ta'i noa ra ia. Tê paraparau noa ra, o te niu ia o te tuha'a matamua; mâtou, e e te tumu. Tê ta 'i noa ra ia, niu ia o te tuha'a 'aihono; te niuniu, o te o te ia. tumu E piti 'ohipa 2. Ua reva te pahi e tupu ra 'are 'a 3. Ua vare'a o Heimana o Tama i te ta'oto 'are'a 4. O Temari'i tei reva i te hô'ê â taime. o ua fa 'aea mai ia. 'are'a o Tau tê paraparau noa ra â ia. Tapu tei fa'aea mai. 'are'a râ - fa'ahiti ato'a mai teie hono 'are'a râ i te parau no te pato'ira'a, no te tâpûra'a i te hô'ê 'ohipa. Mai te hono 'are'a, e 1. Tê himene noa ra E o 'are'a râ Vahine o Tamara tê ta'oto noa ra ia. piti tuha'a i roto i teie 'irava: tê himene noa ra o Vahine e 'are'a râ o Tamara tê ta'oto noa ra ia. Tê himene noa ra, o te niu ia o te tuha'a tumu; o Vahine, te tumu. Tê ta'oto noa ra ia, o te niu ia o te tuha'a 'aihono; o Tama, te tumu. E piti 'ohipa ta'a'ê maita'i teie: o te piti râ tei haere mai e tâpû i te terera'a o te 2. Ua reva 'ohipa matamua. te mau 3. E fa'aterehau nui manihini o 'are'a râ Tinorua te mau 'are'a râ o tê ha'uti noa ra ia. tamari'i Taneri'i e pâpa'i-parau noa ia. hono teie e pu'oi nei i te tuha'a 'aihono o Taneri'i e pâpa'i-parau noa ia, i te tuha'a tumu e fa'aterehau nui o Tinorua. E fa'aterehau nui, e niu'apu teie, o te niu ia o te tuha'a tumu; o Tinorua, o te tumu ia. E pâpa'i-parau noa ia, o te niu ia o te tuha'a 'aihono, e niu'apu ato'a; o Taneri'i, te tumu. 'Are'a c) râ, e Te târanira'a, te fa'aitira'a, te hurira'a ('aore ra no fea râ ) e fa'ahiti mai i te parau no te târanira'a, no te fa'aitira'a, no te hurira'a, e pato'ira'a Nâ te hono no fea ho'i ato'a teie. 50 �1. Mana'o atu ra vau êuareva o na no fea ho'i era atu e parahi noa mai ra. piti tuha'a i roto i teie 'irava: mana'o atu ra vau ê ua reva o na e era atu e parahi noa mai ra; Nâ te hono no fea ho'i i hono i teie nâ tuha'a e piti. I roto i te tuha'a tumu, e piti ia tuha'a-'irava ato'a: mana'o atu ra vau, o tei 'aihonohia atu e te tuha'a ê ua reva o na, nâ te hono é ia i hono atu. E piti niu, mana'o atu ra e ua reva; e piti tumu, vau e o na, i roto i teie tuha'a matamua. E piti ato'a niu i roto i te tuha'a-'irava 'aihono: era atu, niu tohu, e e parahi noa mai ra; 'aore e tumu. E êe'ûrîihoa 2. Ua ti'aturi au 3. Ua mana'o vau 4. Ua ti'aturi au vahine ê ê ua reva o te tera o Tama no fea ho'i no vahine 'api a Timi e pua'a. fea ho'i tera eie no i te fare nei. fea ho'i o ta na iho fa'aipoipo. ê 5. Ua mana'o o Hana o Teri'i tera no fea râ oTihoti. râ, e hono teie e hono nei i te tuha'a-'irava 'aihono no fea râ o Tihoti, i te tuha'a tumu, ua mana'o o Hana ê o Teri'i tera. Te hono ê, tê hono nei ia i nâ tuha'a e piti, ua mana'o o Hana e o Teri'i tera, i roto i te tuha'a tumu o teie 'irava. E piti niu i roto i te tuha'a matamua: ua mana'o, niuha'a, e o Teri'i, niui'oa; nâ tumu, o Hana e tera. Hô'ê noa niu i roto i teie tuha'a hope'a, o te niui'oa o Tihoti, No fea 'aore e tumu tô teie tuha'a. 6. Mana'ohia atu nei himene d) no noa mai ê i ni'a ua vare'a râtou i te ta'oto no fea ho'i era e i te patu. Te pato'ira'a e te fa'ahereherera'a Nâ teie hono maoti e fa'ahiti mai i .te parau no te pato'ira'a e te fa'ahereherera'a. E mono-ato'a-hia teie hono i te ta'o maori, maoti râ 'aore ra maori râ, 'aore tauira'a no te aura'a. 1. E piti maoti ta 'u pu'e to'a e fa'aora i te tini o te Hiva ra. piti niu i roto i teie 'irava: e piti, niu numera, e e fa'aora, e niuha'a, 'aihono atu i te niu numera. Tâ 'u pu'e to'a, o te tumu ia o te niu tumu; i te tini o te Hiva ra, o te toro ia o te niu piti e fa'aora. E 51 �E ha'apori atu te hono maoti i te niu tamu e piti; e fa'ahitihia fa'ahereherera'a. mai ia te parau no te 2. Ua haere mai Tama o maoti o tâ 'u 'opanira 'a. i horo'ahia atu 3. Hô'ê noa ra mea 4. Hô'ê noa rave'a e ora ai na maoti râ o te haerera'a ia nâ maori râ o te moni 'ava'e ia. i te fare-ma'i. Nâ te hono maori râ e hono atu i te tuha'a 'aihono o teie tuha'a tumu, hô'ê noa 'irava, o te haerera'a ia i te fare-ma'i, i te rave'a e ora ai. piti niu i roto i te tuha'a tumu: hô'ê noa rave'a, niu numera, e te niuha'a e ora ai; 'aore e tumu. O te haerera'a, o te niu ia o te tuha'a piti, e niui'oa; 'aore e tumu; hô'ê toro, i te fare-ma 'i. E 'aihonohia atu Te heura'a II.2.7. Nâ te hono 'aua'a 'aore ra inaha e fa'ahiti mai i te parau no te tatarara'a, heura'a. no te Nâ teie hono 'aore ra no te 1. E haere E au e aha tera 'ohipa i tupu ai 'ohipa i 'ore ai i tupu. fa'a'ite mai ê aha tera e tera uataemai ina 'a no te te 'orometua. piti tuha'a i roto i teie 'irava: e haere au e ua tae mai te 'orometua. Nâ te hono 'aua'a e hono i teie nâ tuha'a e piti. niu ia o te tuha'a tumu; au, te tumu. Ua tae mai, o te niu ia o te tuha'a 'aihono; te 'orometua, te E haere, o te tumu. 2. Ua mâmû râtou 3. Tê himene noa ra 4. Ua ho'i mai o inaha o ia i te ta'oto. uavare'a ina 'a Teri'imana aita ina 'a o o ia Tama i parauhia te mono e fa'aea. i teie nei. tuha'a piti, o Tama te mono i teie nei, o teie 'irava i te tuha'a matamua, ua ho'i mai o Teri'imana. Tê heheu ato'a mai ra teie hono iti i te tumu i ravehia ai te piti o te Nâ te hono ina'a e 'aihono atu i te 'ohipa. Ua ho'i mai, niuha'a, o te niu ia o te tuha'a tumu; o Teri'imana, te tumu. 52 �Tama, niui'oa, o te niu ia o te tuha'a 'aihono; te mono, te tumu; i teie nei, te toro. O 5. Nâ Heitarauri e fa 'atere i teie nei ina 'a e tamaiti iho o ia nâ te peretiteni. Nâ te hono ina'a 'aihono atu i te tuha'a piti o teie 'irava, e e tamaiti iho o ia nâ te peretiteni, i te tuha'a matamua, nâ Heitarauri e fa'atere i teie nei. piti niu i roto i te tuha'a tumu: e fa'atere, niuha'a, e 'aihono ia i te niufa'atoro nâ Heitarauri; 'aore e tumu; i teie nei, o te toro E atu ia. E tamaiti iho, o te niu teie nâ te peretiteni, te toro. tumu; tuha'a 'aihono, e niu'apu; o ia, te TAPIRI-NOA-RA'A TE II.3. o te tapiri-noa-hia, e mau 'irava tumu ia, tera tei tu'u-noa-hia i piha'i iho i te tahi e i te tahi i roto i te hô'ê 'irava. 'Aore hô'ê a'e ta'o hono no teie pu'oira'a. Te râ mau tuha'a-'irava o E mau ti'ara'a rau tô teie mau niu tapiri-noa-hia: tuha'a-'irava e pu'oihia e te mau hono-pu'oi; hô'ê â ia ti'ara'a tô te mau niu tapiri-noa-hia, te ti'ara'a o te mau niu 'aihono, 'oia ho'i e fa'aôhia mai e te - te ti'ara'a o te - mau hono-'aihono; e'ere ia hô'ê â ti'ara'a tô te mau niu tapiri-noa- hia. te 'im. 1. Ua 'âoa ua niao te mîmî. ua totara te moa. teie 'irava: ua 'âoa te 'ûrî, ua niao te E toru tuha'a 'irava i roto i mîmî, ua totara te moa. tuha'a'irava pu'oi-noa-hia ma te tapiri noa, e fa'aô-ato'a-hia mai te parau no te fa'atomara'a no te fa'atuha'a maita'i i teie mau tuha'a-'irava. 'Aore e hono no te hono i teie mau tuha'a-'irava, e mau Hô'ê â ti'ara'a tô teie mau tuha'a-'irava. "Hô'ê niu i te tuha'a hô'ê: ua 'âoa, ua niao, ua totara, e tumu: te 'ûrî, te mîmî, te môa. 2. A fa 'aea noa. 3. A parahi noa e mea topa 'ore. i 'ô na. e mea tano 'ore i te dôdô. 53 hô'ê �4.17a ti'a 5. IJa o Tama. 'amuhia i tâ na pu té. ua rave ua haere i uta. nâ te mîmî. te i'a. piti tuha'a-'irava i roto i teie 'irava: ua 'amuhia te i'a e nâ te mîmî; 'aore e hono no te pu'oi, e mea tapiri-noa-hia teie nâ tuha'a. E ihea 'oe i te mo'era'a? 6.1 anihia mai. 7. A parau nâ hea 'oe i te ho'i. mai, piti tuha'a-'irava i roto i teie 'irava: a parau mai e nâ hea 'oe te ho'i; e mea tapiri-noa-hia, 'aore e hono no te pu'oi. E i 8. A fa'a'ite mai, II.3.1. a hea 'oe ho'i mai ai? e Te parau no te pu'oira'a noa Te 'amuira'a a) E nehenehe i te tu'u mai i te hono e no te pu'oi i teie mau tuha'a-'irava. 1. E 'ûrî. e mîmî. e pua tô uta. 'a. 'ûrî, e mîmî, e pua'a; pu'oi nei i teie mau tuha'a, tera râ e nehenehe i te E toru tuha'a-'irava i roto i teie 'irava: e 'aore e hono e tu'u atu i te hono e. oti te 'ohipa. 2. Ua pô. 3. Tê 'anapa ra te uira. E 'aore e ua tê haruru ra te natiri. piti tuha'a 'irava: tê 'anapa ra te uira, te haruru ra te patxri; hono no te pu'oi i teie nâ tuha'a. E nehenehe râ i te tu'u atu i te 4. Tê ua tê mahanahia ra ia nei i 'û nei. 5. O Tama 6. E ufi taré te matahiano. teie. e o Teri'ihira ufi ho'o 7. No 'u te 'ahu 'ute'ute. no hono e. i Tuamotu ma. te teina. tera. 'oe te 'ahu re'are'a. 54 �E no piti tuha'a i roto i te 'irava 'oe te 'ahu re'are'a. 'Aore hono hope'a nei: no 'u te 'ahu 'ute'ute e hono i teie nâ tuha'a iti, e nehenehe i te i te hono e no te pu'oi, o te fa'atomara'a noa tei fa'a'ohipahia i 'ûnei. Hô'ê niu e hô'ê tumu i te tuha'a hô'ê: no 'u e no 'oe, e no te rave niufa'atoro, o nâ niu ia; te 'ahu 'ute'ute e te 'ahu re'are'a, o nâ tumu ia. Te fe'a'ara'a, te uiuira'a, te ma'itira'a b) E nehenehe i te /. E ta 'ata. 2. Ua 'afâ 'animara e noa. 3. E 'orometua fa'a'ohipa i te hono 'aore ra, aita ra. tera? pararî te mereti? ua ha'api'i-reo-marite. e 'orometua fa'a'eta'eta-uaua? piti tuha'a-'irava i roto i teie mau 'irava, e mea tâpiri-noahia, tera râ e nehenehe i te hono i te hono 'aore ra, aita ra. E Te pato'ira'a, te fa'ataimera'a c) E nehenehe ia i te rave i te hono râ, e'ita râ, aita râ, e'ere râ, eiaha râ. 1. E 2. Tei mua te 'oe tê fa 'aea o rêva vau. vahu. tei mûri te 'ori. pahu e tei mûri te 'ori, e nau tuha'a-'irava noa-hia teie, 'aore e hono no te pu'oi. Hô'ê niu e hô'ê tumu i te tuha'a tâta'i tahi. Tei mua te Tei mua, tapiri- niui'oa, o te niu ia o te tuha'a matamua; te pahu, o te tumu ia. Tei mûri, niu'ioa ato'a, o te niu ia o te tuha'a piti; te 'ori, te tumu. ha'apori piti: tei mua te pahu, tei mûri râ te 'ori. E nehenehe i te hono i teie nâ tuha'a i te hono mai ia te hono râ i te tuha'a 2. No mua 'oe. nâ mûri i te parau. 4. Ua fa'a'ino mai o Teri'i ia 'u. o vau tô 55 na hoa. râ, e �E piti tuha'a-'irava i roto i teie 'irava 4: ua fa'a'ino mai o Teri'i ia 'u e o van tô na hoa. 'Aore e hono no te pu'oi i teie nâ tuha'a, o te fa'atomara'a noa tei fa'a'ohipahia, tera râ e nehenehe i te hono i teie nâ tuha'a i te hono râ. Ua fa'a'ino mai, niuha'a, o te niu ia o te tuha'a matamua; o Teri'i, te tumu; ia 'u, te toro. 0 vau, niui'oa, o te niu ia o te tuha'a piti; tô na hoa, te tumu. ihoa mâtou. 5. Te mata ï à te mata 'i. e reva 6. Te tama 'i â te tama 'i. e'ita ihoa 7. A rave i ta 'oe 'ohipa. 8. E manihini. reva te mau eiaha e e o ia e fa'aro'o. haere mai e hi'o ia 'u. fa 'aea tatou. E piti tuha'a: e reva te mau manihini e e fa'aea tatou, ua tapiri-noa-hia, o te fa'atomara'a tei fa'a'ohipahia. E nehenehe râ i te pu'oi i te hono râ. E reva, o te niu ia o te tuha'a matamua; te mau manihini, te tumu. Efa'aea, te niu 9. A rave E i te pûtê-vi, tuha'a piti; tâtou, te tumu. o te e vai iho i te tari-mai1a. piti tuha'a 'irava i tapiri-noa-hia, 'aore e hono, tera râ e nehenehe i te tu'u i te hono eiaha râ. A rave, o te tuha'a piti. 'Aore 1 te e tumu pûtê-vî II.3.2. a) niu ia o te tuha'a matamua; e vai iho, te niu ia o te tô teie e nau niu. i te tari-mai'a, o nâ toro ia. Te parau no te 'aihonora'a Te ti'ara'a o te mau tuha'a-'irava toro Teie mau tuha'a-'irava, 1. Tê fa'a'ite atu nei E au ia 'outou. e nehenehe ia i te pu'oihia i te hono ê. ua ho'i mai te taote. piti tuha'a-'irava tapiri-noa-hia i roto i teie 'irava: té fa'a'ite ho'i mai te taote. hono i teie nâ tuha'a, tera râ e atu nei au ia 'outou e ua 'Aore e hono no te te rave i te hono ê no te nehenehe i pu'oi i teie nâ tuha'a. niu ia o te tuha'a matamua; au, te tumu; Tê fa'a'ite atu nei, o te ia 'outou, te toro. 56 �Ua ho'i mai, te niu o te tuha'a 2. Ua 'ite au. e ma 3. IJa 'ite au. no E 'i tô piti; te taote, te tumu. na. Tahiti tera mau ta'ata. piti tuha'a i roto i teie 'irava: ua 'ite au e no Tahiti tera mau ta'ata. te rave hono hono i teie nâ tuha'a, tera râ e nehenehe i i te hono ê: Ua 'ite au ê no Tahiti tera mau ta'ata. 'Aore e no te Ua 'ite, No niuha'a, o te niu ia o te tuha'a matamua; au, te tumu. Tahiti, niufa'atoro, o te niu ia o teie tuha'a piti; tera mau ta'ata, te tumu. 4. Ua b) mana 'o vau. ua tae atu râtou. Te parau no te tau 1.Maoroa'e te mahana i te hitira'a. E era o Mâmâ e mo'e atu ra. piti tuha'a-'irava i roto i teie 'irava iti: maoro a'e te mahana i te hitira 'a e era o Mâmâ e mo 'e atu ra. 'Aore e hono no te pu'oi i teie nâ tuha'a e piti. a'e, niuha'a, o te niu ia o te tuha'a matamua; te mahana, te tumu; i te hitira'a, te toro. E piti niu i roto i te tuha'a piti: era, niu tohu, e e mo'e atu ra, niuha'a; o Mâmâ, te tumu. Maoro 2. Reva atu râtou. tae mai nei 3. haruru te oatiri. 'Anapa te uira. o Teri'i. E piti ato'a tuha'a-'irava i 'ô nei: 'anapa te uira e haruru te patiri, 'aore e hono no te hono i teie nâ tuha'a e piti. 'Anapa, te niu o te tuha'a matamua; te uira, te tumu. Haruru, te niu o te tuha'a piti; te patiri, te tumu. E fa'ahiti mai ia teie nâ tuha'a i te parau no te tau: hô'ê â taime. c) Te parau no te hia'ai, te hina'aro, te 'opuara'a 1) Te parau no te hia'ai, te moemoeâ E fa'ahitihia mai ia teie parau, a'e 'aore ra e te ha'apori noa atu. 51 i te tahi mau taime, e te 'avei'a �a'e - (ha'apori) E fa'ahiti mai te i te parau no ?. tuha'a-'irava ha'aporihia te hina'aro, te hia'ai: mai te peu ê. Epererau a'e tô'u, mau erereia e e te 'avei'a a'e vau. E rere piti tuha'a-'irava i roto i teie 'irava: e pererau a'e tô 'u e e ia vau; e mea tapiri-noa-hia teie nâ tuha'a iti. Ua ha'apori te 'avei'a a'e i te tuha'a matamua, roa'a mai nei te parau no te hia'ai, no te hina'aro: mai te peu ê. E pererau a'e, niu'apu, o te niu ia o te tuha'a matamua; tô 'u, te tumu. E rere 2. O vau 3. A ua - aje tera, a2e e a roa o te niu ia pahono ihoa o te tuha'a piti; vau, te tumu. vau. 'a mai ta tatou pape. (ha'apori) atu noa ia, niuha'a, E ti'a mai teie rauta'o iti i te ti'ara'a no te ha'apori, e'ere atu o ia i te hô'ê hono. E fa'ahiti ato'a mai teie rauta'o i te parau no te 1. A taime E noa atu tô 'oe, mau tuha'a-'irava i ha'aporihia e teie hia'ai: mai te peu ê. a tauturu mai. piti tuha'a i roto i teie 'irava: a taime noa atu tô 'oe e a tauturu mai. 'Aore e hono e pu'oi nei, tera râ ua ha'apori te rauta'o noa atu 'irava, roa'a mai nei te parau no te hia'ai, i te niu matamua o teie mai te peu ê. A taime atu, o te niu ia o te tuha'a matamua; tô 'oe, te noa tumu. A tauturu 2. No Tahiti 3. 'Ore mai, o te niu ia o te tuha'a piti. noa atu o noa atu o ia e na, a haere mai, 4. Tama'i-noa-hia atu vau, 5. A taui E noa atu tuô atu tô 'oe mana e e rave tatou e'itaihoa 'o, haere mai. a vau e i tatou 'ohipa. 'otohe. faa 'ite mai. piti tuha'a i roto i teie 'irava: a taui noa atu tô 'oe mana'o e a fa'a'ite mai. E ha'apori atu te rauta'o noa atu i te niu o te tuha'a matamua, hia'ai: mai te peu ê. roa'a mai nei te parau no te 58 �A taui o te niu ia o te tuha'a matamua; tô 'oe mana'o, ia. A fa'a'ite mai, o te niu ia o te tuha'a piti. noa a tu, te tumu 6. A mono-noa-hia atu 'oe, E fa'ahiti 2) e reva â te noa ia tatou. tuha'a-'irava i te parau no te mau hia'ai. - noa a'e 1. A ma'a moni iti noa a 'e ta 'u, 2. A taime-noa-hia a'e tô 'u, e ho'o mai ia pêni ia e vau vau i tera fare. i te fare. E piti tuha'a-'irava i tapiri-noa-hia i roto i teie 'irava iti: a e pêni ia vau i te fare. E haere mai te rauta'o noa a'e e ha'apori i te niu o te tuha'a matamua, roa'a mai nei te parau no te hia'ai: mai te peu ê. A taime-noa-hia a'e, o te niu ia o te tuha'a matamua; tô 'u, te taime-noa-hia a'e tô 'u tumu. E pêni ia, o te niu o te tuha'a piti; vau, te tumu; i te fare, te toro. 3) E ô mai te parau « tei te huru (ia) » i roto i te hia'aira'a, i te 'opuara'a 1. Tei tô 'oe itoitora'a. 2. Tei te mahana. E e e haere au. haere ia mâtou i ni'a i te a'au. piti tuha'a-'irava i tapiri-noa-hia: tei te mahana e e haere ia mâtou i ni'a i te a'au. Tei te mahana, niui'oa, o te niu o te tuha'a matamua; 'aore e tumu tô teie tuha'a. E haere ni'a i te o te niu ia o te tuha'a piti; mâtou, te tumu; i a'au, te toro. 3. Tei te poro 'i a d) ia, niuha'a, Mâmâ. e tae ia mâtou. Te parau no te tumu, no te fâ e te rave'a E nehenehe i te honohia teie mea, no mau reira, no te reira e tê vai atu 59 tuha'a-'irava i te hono ra.... no te �1. Aita vau i E hopu i te pape, to'eto'e. ua piti tuha'a-'irava i tapiri-noa-hia teie: aita E piti niu i roto i te tuha'a matamua: aita, niuha'a; vau, te tumu; i te pape, te toro. Ua to'eto'e, o te niu ia o teie tuha'a piti. 2. A 'o'omo i tô 'oe pereue. 3. Ua fiu vau. 4. A ua ta 5. E haere mâtou. na. E riri to'eto'e i hopu i te niu 'aipa, e i hopu, roa. Mâmâ. tê to'eto'e mai ra manuia 'ore noa ra o e ia. ua ra. râtou. o ia i ta riri roa na hi'opo'ara'a. ia 'u. piti tuha'a-'irava i tapiri-noa-hia: tê mutamuta roa noa ra o ia e ia 'u. 'Aore teie nâ o e mea tê tâvae mai ua 7. Tê mutamuta ua 'oto 'opani i te 'opani. 6. E utu'a tâ vau to'eto'e. pape e ua e hono tuha'a, e hono, nâ te fa'atomara'a e fa'ata'a'ê mai i nehenehe râ i te honohia i te hono no te mea: Tê no te mutamuta noa ra o ia no te mea ua riri roa ia 'u. Tê mutamuta noa niu ia o te tuha'a matamua; o ia, te ra, o te tumu. Ua riri roa, o te niu ia o te tuha'a piti; 'aore e tumu; ia 'u, o te toro ia. 8. Ua ha'apotohia te paraparaura'a. 9. Ua ho'i mai mâtou. 10. Ua mâ'itihia 11. Fita mâtou o e ia. haere ua e e pau ua rû te fa'aterehau. tâ mâtou mâ'a. ta'ata maita'i. tâi'a. ua pararî te va 'a. E piti tuha'a-'irava i tapiri-noa-hia i roto i teie 'irava: e'ita haere e tâi'a e ua pararî te va'a, E toru niu i roto i te tuha'a matamua: e tâi'a, niuha'a, e 'aihono te niuha'a e haere, teie ho'i e 'aihono atu ia i te niu 'aipa aita. Mâtou, o te tumu ia o te niu o te tuha'a matamua. Ua pararî, te niu o te tuha'a piti; te va'a, te tumu. mâtou atu i e) - e Te pato'ira'a e te fa'ataimera'a noa atu E â ha'apori teie rauta'o i te niu o te mau tuha'a-'irava. �E fa'ahiti mai teie 'irava i te parau no te mau pato'ira'a, no te fa'arurura'a. 1. Puai hea tô 2. Puai à tô Maui mana'o, metua-vahine. noa atu na à te mata'i, noa atu puai puai noa atu noa atu â tô â tô na na nounou hina'aro ia 'ite tei i te reva. E piti tuha'a-'irava teie i tapiri-noa-hia: puai noa atu à te mata'i e puai noa atu â tô na nounou i te reva. Ua ha'aporihia râ te niu o nâ tuha'a e piti ato'a ra e te rauta'o noa atu â, roa'a mai nei ia te parau no te pato'ira'a, no te fa'arurura'a. Puai noa atu a, e niu teie tuha'a matamua no te e no te tuha'a piti ato'a. Te mata'i, tumu ia o te o te tumu ia o te tuha'a matamua; tô na nounou, te tuha'a piti; 1 te reva, o te toro ia o te niu piti. 3. A moni rahi - noa atu E nehenehe i te â e ho'o ihoa vau i te hono mono i tera fare. 'are'a, 'are'a ra E tapiri-noa-hia te mau tuha'a-'irava, tera râ pu'oi i te hono 'are'a 'aore ra 'are'a râ. E fa'ahiti mai teie 'aore ra no te 1. Tê maniania mau fa'ataimera'a, noa ra i râpae. e nehenehe i te tuha'a-'irava i te parau no te pato'ira'a te tâpûra'a i te hô'ê 'ohipa e tere ra. tê ta'oto noa ra o 'Aiû. E piti tuha'a-'irava i tapiri-noa-hia i roto i teie 'irava: tê noa ra i râpae e tê ta'oto noa ra o 'Aiû. E fa'ahiti mai i te parau no te pato'ira'a 'aore ra no te fa'ataimera'a, e nehenehe i te tu'u i te hono 'are'a râ. E fa'ahiti ato'a mai i te parau no te tau, e piti 'ohipa e tupu ra i maniania te hô'ê â taime. Tê maniania noa ra, o te niu ia o te tuha'a matamua; 'aore e tumu; i râpae, te toro. Tê ta'oto 2. Tê ha'uti tei reira 3. Tê ra e noa ra tô na ua noa ra. E noa ra, o te Maui i tâ niu ia o te na ha'uti. o Vahine. tuha'a piti; o 'Aiû, te tumu. tê 'imi noa ra tô na mana'o i te vahi metua-vahine. tê hî noa ra piti tuha'a-'irava i tapiri-noa-hia i roto i teie 'irava: tê tê hî noa ra o Vahine. 61 ua noa �ra, o te niu ia o te tuha'a matamua; 'aore e tumu teie tuha'a. Tê hî noa ra, o te niu ia o te tuha'a piti; o Vahine, te tumu. Tê ua noa 4. Tê ta'i noa ra te niuniu. tê naranarau noa ra 62 o Teri'itahi. tô �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource [21]Langues polynésiennes : grammaires, lexiques, méthodes d'apprentissage Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Te 'ihi reo e te tarame papa-reo : Pu’oira’a niu : DEUG et licence Reo ma’ohi La linguistique et la grammaire : les enchaînements de prédicats Subject The topic of the resource Langue tahitienne Enseignement Creator An entity primarily responsible for making the resource Peltzer, Louise Source A related resource from which the described resource is derived Université de la Polynésie française (UPF) Publisher An entity responsible for making the resource available Editions Polycop Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1995 Rights Information about rights held in and over the resource La copie numérique et les métadonnées sont sous Licence Creative Commons BY NC Relation A related resource http://www.sudoc.fr/06175871X Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource 1 volume au format PDF (64 vues) Language A language of the resource Tahitien tah Type The nature or genre of the resource Text Texte imprimé grammaires