http://anaite.upf.pf/files/original/2b0fd4bcad12bc94e004f0274cde5d91.pdf c2ac4ee371526f4174656dfb06111f18 PDF Text Text REO MA'OHI TE IHI REO E TE TARAME PAPA-REO TE TUHA'A "A . T',- TARAME u ' - - NENE'IILAA. MATAMUA , m ' ■ 1995 ~r..v ' '■T'TI v. :-i,i ;. i'îîfllill Louise PELTZER • . :• ■''{•>,.( '• • ' • -• •••: : Maître de Conférences tpVERStTK FRANÇAISE mm POLYCOP B.P. 796 PAPE'ETE TAHITI Tous droits de I reproduction et d'adaptation réservés la'apararera'a e tauiuira'a no te fa'aaura'a, 'opanihia © Louise PELTZER 1995 OU I'ACiriQUE �w PAPA-REO TE MAU TUHA'A TARAME TAPURA I Te mau 1.1. 1.5. 1.6. Te no te tarame Te rauha'a Te rauifoa Te rau'apu Te raufa'atoro Terauhono Te ta'o ti'a tahi 1.2. 1.3. 1.4. II rautafo 'OHIPA mau tuha'a tarame 11.1. Teniu 11.2. Te tumu 11.3. Tetoro 11.4. Te ha?aporira'a 11.5. Niu, tumu, toro e ha'aporira'a POLYCOP BP 796 PAPE*ETE TAHITI Tous droits de reproduction et d'adaptation réservés Ha'apararera'a e tauiuira'a no te fa'aaura'a, 'opanihia �TE MAU TUHA'A TARAME I. Te E 'amui te teie te mau rauta'o no te tarame mau mau rauta'o, 1.1. e te mau taTopapa i roto i e mau tuha'a na'ina'i roa ia teie tuha'a tarame. E 'amui teie Teie ia teie tafopatu mau mau rauta'o no te e te rauta'o, fa'a'ohipahia no patu i te hô'ê 'irava. rauta'o: Te rauha'a Te rauha'a, e rauta'o teie i 'omuahia e te hô'ê 'omua niu-ha'a, ape'ehia mai e te hô'ê ta'opapa 'aore e te hô'ê raufa'atoro. Teie ti'arau. 1.1.1. mau rauta'o, e mau rau ti'atahi ia 'aore ra e e mau rau Te rauha'a ti'atahi Te rauha'a 'omua niu-ha'a e ti'atahi, o te hô'ê ia rauta'o 'omuahia 'ape'ehia mai e te hô'ê ta'opapa. e te hô'ê Hi'ora'a: - ua ao; ua pô; ua ta'a ta; ua ta'oto; e reva; e tâmâ'a; tê hâmani nei; tê haere nei; tê himene ra; i topa; i parahi; a 'amu; a parau; ia tae.... 1. Ua ao. 2. E tâmâ'a te mau tamari'i. 3. Aita o 'Aiû i topa. 4. la tae 'outou i te fare i te hora va'u. Ua ao, e tâmâ'a, i topa, ia tae., e mau rauha'a ti'atahi teie, 'oia o te hô'ê noa 'omua, te 'omua niu-ha'a, tei ravehia e ho'i, ta'opapa: - - - hô'ê ta'opatu, 'omua niu-ha'a, + ao, ta'opapa, e, ta'opatu, 'omua niu-ha'a + tâmâ'a, ta'opapa, i, ta'opatu, 'omua niu-ha'a, + topa, ta'opapa, ua, 2 noa �ia, ta'opatu, 'omua niu-ha'a - 5. A 'amu + tae, ta'opapa. i tâ 'outou faraoa! A 'amu, e rauha'a teie, 'omuahia pu'oihia mai i te hô'ê ta'opapa, 'amu. 6. E piti tamari'i 7. O Tama i e te hôfê 'omua niu-ha'a, a, e reva. tei haere e tâi'a. Ireva, i haere, e tâi'a, e mau rauha'a teie, 'omuahia i te 'omua niu-ha'a, i e e, pu'oihia atu i te mau ta'opapa reva, haere, tâi'a. 1.1.2. Te rauha'a ti'arau Te rauha'a ti'arau, e 'omuahia i te hô'ê 'omua mai ai i te hô'ê raufa'atoro. niu-ha'a, pu'oihia Hi'ora'a: -uanâ ni'a; e nâ mûri; ei te fare; te nâ 'ô ra, ei ia Tama.... 1. Ua nâ ni'a râtou ua nâ te fare; i nâ raro, i te manureva. Ua nâ ua, e ni'a, e rauha'a ti'arau teie, 'omuahia i pu'oihia mai i te raufa'atoro, nâ ni'a. 2. E nâ mûri 3. Tê nâ 'ô mâtou ra o na te 'omua niu-ha'a, i te haere mai. i te 'ou'a. E nâ mûri, tê nâ 'ô ra, e mau rauha'a ti'arau 'omua niu-ha'a, e e tê...ra, pu'oihia mai i te 'ô. teie, 'omuahia i te raufa'atoro, nâ mûri, nâ 4. Ua nâ te fare o ia i te horo. 5. O Tamara tei nâ raro. Ua nâ te te 'omua, ua fare, i nâ raro, e mau rauha'a ti'arau teie, 'omuahia i ei, pu'oihia mai i te raufa'atoro nâ te fare, nâ raro. 1.2. Te raui'oa E 1.2.1. fârerei-ato'a-hia te raui'oa ti'atahi e te raui'oa ti'arau. Te raui'oa ti'atahi 3 �Teie ia: - Te mau E i?oa nui ('aore ra 'omua-pinepine-hia teie 'i'oa tumu) mau raui'oa i te 'omua o, o te tohu- vai teie. Hi'ora'a: O - 1. O Rui Rui, Tama, o tô mâtou o Vahine, Hina, Tahiti, Teri'itehau, Ra'iatea... matahiapo. 0 Rui, e rauifoa ti'atahi teie, 'omuahia i te 'omua o, 'oia hofi te tohu-vai, pu'oihia mai i te hôfê 'ioa nui, Rui. 2. Ua haere te mau fa'ehau i Tahiti. 1 Tahiti, e raui'oa ti'atahi teie, pu'oihia mai ai i te i'oa nui Tahiti. 3. Ua ha1 avare o Tama. 4. E 'oire-pû o 'Uturoa O Tama, o no 'Uturoa, ua 'omuahia râ i te fa'atoro i, Ra'iatea. no Ra'iatea, e mau rau i'oa ti'atahi teie, 'omuahia i te 'omua o no te rau o Tama, e te rau o 'Uturoa, 'omuahia râ i te fa'atoro no, i roto i te rau no Ra'iatea. 5. Ua 'ite o Hina ia Teri'itehau i Farani. O Hina, ia Teri'itehau, i Farani, e mau raui'oa ti'atahi teie, i te fa'atoro ia, ia Teri'itehau, e i te fa'atoro i, i Farani, pu'oihia mai i te i'oa nui, Hina, Teri'itehau, 'omuahia i te 'omua o, o Hina, Farani. -Te mau monoi'oa 'aore ra te mau tohu: i . 1.0 (v)au, vau tê ona, fa'aea, Vau, 'oe, ti'atahi, o vau 2. Ua 'ite mâtou o oia, mâtou, tera, teie, vérâ.... ^oe tê reva. e mau monoi'oa e o teie, ei pû no teie mau raui'oa 'oe. ia vêrâ. 'Aore e 'omua ia te 'omua. no te rau mâtou, 4 no te rau râ, ia vêrâ, e fa'atoro �Mâtou, e monoi'oa teie, vêrâ, ti'atahi, matou, e ia vêrâ. e tohu teie, ei pû râ no teie nau raui'oa 'Aore e ia te 'omua, 3. Ua reva 'omua o no te rau matou, no te teie fa'atoro. ia rau râ, ia vêrâ, e fa'atoro tera. Tera, tohu teie, e ti'a mai râ mai te hô'ê monoi'oa, e mono, i taime, i te monoi'oa toru, 'oia ho'i o na, oia, e rau'ioa ti'atahi teie; 'aore e 'omua i teie rau. e te tahi mau 4. Ua haere mai o na e hi'opo'a ia mâtou. O na, o - na, mâtou, e mau monoi'oa, e pû no teie nau rau'ioa ti'atahi, ia mâtou, 'omuahia i te 'omua o e i te fa'atoro ia. te mau i'oa noa, rau tohu), 'ape'ehia mai e 'omuahia i te hô'ê fa'ai'oa ('aore te hô'ê ta'opapa. ra i te hô'ê Hi'ora'a: tena te matini, te ta'ata, te tamuta, te fare; tera vâhi, teie vahine, fa'ehau, ia ta'ata.... - 1. Ua haruru te matini. 2. Ua mâ te fare. Te matini, te fa'ai'oa fare, , e mau raui'oa teie, e i'oa noa, 'omuahia i te te. 3. Uatia'i te 'aito i te vahine i tera vâhi. / Te 'aito, te vahine, tera vâhi, e mau raui'oa teie, e i'oa noa te fa'ai'oa te, te 'aito, te vahine, e te tohu tera, tera vâhi. , 'omuahia i 4. Ua reva 5. Teie ta'ata ia ta'ata. te tamuta. la ta'ata, teie ta'ata, te tamuta, e mau raui'oa teie, 'ioa noa, 'omuahia i te tohu, ia e teie, ia ta'ata, teie ta'ata, e i te fa'ai'oa nui te, te tamuta. " 1.2.2. Te raui'oa ti'arau Teie te huru a) o te mau raui'oa ti'arau. I roto i te raui'oa ti'arau, tê fârereihia nei hô'ê raufa'atoro: �FafaiToa pu'oihia mai e te raufa'atoro: - Hi'ora'a: - tei teie pô.... (tô) tera vâhi, tei Tahiti, tei nïa, tei io râtou, tô te Tare, tei 1. E pape tei tera vâhi. 2. E naho'a rahi tei Tahiti. Tei tera fafaifoa te 3. Tô ni'a 4. E ta'ata e vâhi, tei Tahiti, e rauifoa ti'arau teie, 'amuihia hô'ê raufa'atoro, i tera vâhi, i Tahiti. te râtou. tô te fare. Tô hô'ê e nïa, tô te fare, e raui'oa ti'arau teie, 'amuihia te fa'ai'oa raufa'atoro, ro ni'a, 'o te fare. 5. Tei io Tâni te ma 6. Tei ia Te'arere ra te tâmâ'ara'a. te pere'o'o 'âpî. Tei io Tâni ma, tei ia Te'arerere ra, e mau raui'oa ti'arau te fa'ai'oa te e 'ape'ehia mai e te hô'ê raufa'atoro, i Tâni ma, i ia Te'arere ra. 'omuahia i teie, io 7. Tei teie pô te 'orira'a popa'a. 8. E ta'ahira'a pere'o'o ta'ata'ahi Tei teie pô, te tô ananahi, tô ananahi. e mau raui'oa ti'arau fa'ai'oa nui te, 'ape'ehia mai e te mau ananahi. Tei, aura'a - e e monohia, i te tahi te o taime, i te tô, 'aore tauira'a no te roa'a mai. Fa'ai'oa, 'amuihia i no mau teie, 'omuahia i raufa'atoro, i teie pô, fatura'a: te hô'ê raufa'atoro fa'ahiti i te parau Hi'ora'a: tô mâtou fare, tâ te tamuta 'afata, tô Tanna fare, tô ru 'ahu, tô Tahiti, tôRa'iatea, tômua, tômuii.... - 1.0 tô mâtou fare tera i 'ô. 2. Ua fa'aru'ehia tâ te tamuta 'afata i tai. 3. Ua horo'a vau i tô 'u 'ahu no Vahine. 6 �Tô mâtou fare, tâ te tamuta 'afata, tô 'u ti'arau teie, 'omuahia i te fa'ai'oa nui 'ahu, e mau rau'ioa te, 'ape'ehia mai i te raufa'atoro, o mâtou fare, a te tamuta 'afata, o 'u 'ahu. 4.0 tô Tahiti, tô Ra'iatea. tô Tuamotu tera atu ma i roto mau i te fare purera'a. Tô Tahiti, tô Ra'iatea, tô Tuamotu ma, e mau rauifoa ti'arau teie, 'omuahia i te fa'ai'oa nui te, pu'oihia mai e te mau raufa'atoro, o Tahiti, o Ra'iatea, o Tuamotu ma. 5. Tô mua, e nâ mua, tô mûri ra. e nâ mûri ia. Tô mua, tô mûri ra, e mau raui'oa ti'arau teie, 'omuahia i te fa'ai'oa te, 'ape'ehia mai e te raufa'atoro o mua e o mûri ra. 6. Nâ tô mua e vaere i te 'aua e nâ tô mûri e poromu atu. Tô mua, tô mûri, e raui'oa ti'arau ato'a teie, mai teie e 'itehia nei i roto i te 'irava 5, 'omuahia i te fa'ai'oa te, raufa'atoro b) 'ape'ehia mai i o mua I roto i te e o te mûri. raui'oa, tê farereihia nei hô'ê rauha'a: Hi'ora'a: - - tê (te + e) rêva, tê tâmâ'a, têpôfa'i, tê parau.... tei (te + i) haere mai, tei 'amu, tei parau, tera i himene... 1. O te peretitini tê reva ananahi. 2. O te mau tamari'i tê tâmâ'a nâ mua. Tê reva, tê tâmâ'a, fa'ai'oa te, 'ape'ehia mai 3. O Hina Tê tê pôfa'i e mau raui'oa ti'arau e te i te tiare pôfa'i, tê tui, e o Heia e reva e tê tui e te 4. O te tamuta teie e hâmani nei 5.0 te ta'ata i himene inapô ra rauha'a e teie, 'omuahia i e te tâmâ'a. i te hei. e mau raui'oa ti'arau fa'ai'oa te, 'ape'ehia mai Teie rauha'a, teie, 'omuahia i pôfa'i e e tui. te i te fare-moni. tera atu. hâmani nei, te ta'ata i himene, e mau raui'oa ti'arau teie, 'omuahia i te tohu, teie, 'aore ra i te raui'oa, te mai e e te mau rauha'a, e hâmani nei, i himene. 7 ta'ata, 'ape'ehia �1.3. Te rau'apu 1.3.1. Te raiTapu ti'atahi E 'omuahia i te 'omua / \ niu-Tapu e 'aore ra ei. Hi'ora'a: e - ei - tipi, e ta'ata, e pape, e fa'ehau, e manu uaina, ei hoa, ei fare, ei ma'a.... 1. E tipi tô ni'a i te 'aira'a-mâ'a. 2. E ta'ata tera atu i tahatai. 3. E pape tei tera vâhi. 4. E manu te 'uriri e te torea. E tipi, ta'ata, e e pape, e manu, e mau 'omuahia i te 'omua e. 5. Aita i te 'apo'o. e i roto pape E pape, e 6. Ua fa'arirohia 7. Ua haere mai Ei rau'apu, 'omuahia i pape ei uaina. Renia ei tauturu uaina, ei tauturu, Te e ia mâtou. rau'apu ti'atahi teie 'omuahia i te 'omua rau'apu ti'arau Teie e te e. te o ei. 1.3.2. te 'omua raufapu ti'atahi teie rau'apu iti, ta'opapa. e 'omuahia ia i te rau'apu e mea, 'ape'ehia mai Hi'ora'a: - e mea ta'ata, e mea nehenehe, e mea tamari'i, E fa'ahiti teie mau rauta'o i te parau no te 1. E 2. E 3. E mea 4. E mea mea ta'ata o na tamariTi o Tania. i te 'ohipa. tâ râua. E mea ta'ata, e mea nehenehe, e mea rave, e mea tamari'i, e rau'apu ti'arau teie, 'omuahia mai e te rau'apu e mea, 'ape'ehia teie mau ta'o, ta'ata, nehenehe, rave, tamari'i. mau e rahira'a. i te fare. nehenehe mea rave e mea rave.... 8 �1.4. Te raufa'atoro mau E 'omuahia te raufa'atoro i te hôfê fa'atoro hô'ê tafo 'aore ra te hô'ê rauta'o. 'ape'ehia atu ai e te Hi'ora'a: i roto, i ni'a, i Tahiti, nâ tahatai, nâ na, no Mo'orea, nâ 'u, no Tama, i te fare, i te vî, i te mata'i, io maton, io te taote, ia na, mai Huahine mai, o 'u nâ metua, e te tamuta, ia Teri'i ra, a nohu, a - Monire.... 1. Ua haere 2. Tê ti'a vahine i roto i te fare. Merehau i ni'a i te te mau noa ra o taupe'e-fare. I roto, i te fare, i ni'a, i te taupe'e-fare, e mau raufafatoro teie, 'omuahia i te hô'ê fa'atoro, i, e 'ape'ehia mai e te hô'ê ti'avâhi, roto, ni'a, 'aore ra te hô'ê raui'oa mai ia, te fare e te taupe'e-fare. 3. E fa'aea o ia i Tahiti io Miri ma. I Tahiti io Miri ma, e raufa'atoro teie 'omuahia i te fa'atoro io, 'ape'ehia mai e te raui'oa, Tahiti, Miri ma, i'oa nui, 'ape'ehia teie i te hô'ê ti'atohu, ra. i e i te fa'atoro i 4. Nâ 'u ! tera mîmî ia Teri'i ra. Nâ 'u, ia Teri'i ra, e mau raufa'atoro teie, 'omuahia i te fa'atoro fa'atoro ia.., 'ape'ehia mai e te hô'ê monoi'oa 'u, e te hô'ê i'oa nui, Teri'i, ape'ehia teie i te hono ma. nâ e te 5. No Mo'orea râtou. 6. No Tama râtou i reva ai. No no, Mo'orea, no Tama, e raufa'atoro teie, 'omuahia i 'ape'ehia mai e te i'oa nui, Mo'orea e Tama. 7. Ua horo'a vau i te moni nâ na no te haere te fa'atoro i te teata. I te moni, nâ na, no te haere, e raufa'atoro teie, 'omuahia e nâ fa'atoro e toru, i, nâ, no, 'ape'ehia mai e te mau raui'oa, te moni, te haere e te monoi'oa, na. 8. Ua pararî te fare o te tavana rahi i te mata'i rorofa'i. O te tavana rahi, i te mata'i rorofa'i, e raufa'atoro teie, 'omuahia i te fa'atoro o e i, 'ape'ehia mai e te raui'oa, te tavana rahi e te mata'i rorofa'i. 9. Ua fa'aro'o mâtou i tâ na poro'i i-nanahi 9 ra. �I tâ fa'atoro poro'i, i-nanahi ra, e raufa'atoro, i' omuahia i nâ piti, i, i fa'aô mai i te utari, e i-, i fa'aô mai i te parau na e no te tau. Nâ 'ape'e, teie ia: ta na poro'i rau 10. Mai Huahine mai te e -nanahi ra. 'orometua. Mai Huahine tei mai, e raufa'atoro, 'omuahia mai i te 'avei'a mai, o fa'a'ohipahia mai te hô'ê fa'atoro, i 'û nei, pu'oihia mai i te raui'oa Huahine mai. 11. Ua hâmanihia te fare o te fa'aterehau e tera atu tamuta 'âpî. O te fa'aterehau, e tera atu tamuta 'âpî, e mau raufa'atoro teie 'omuahia i te fa'atoro o e te fa'atoro e, 'ape'ehia mai e te raui'oa, te fa'aterehau e tera atu tamuta 'âpî. 12. Ua marû nohu a o na. A te nohu, e raufa'atoro, 'omuahia i te fa'atoro ta'opapa nohu. 13. A Monire mai A Monire mai e te te mau mai, e a, 'ape'ehia mai e râtere. raufa'atoro, 'omuahia i te fa'atoro a, 'ape'ehia raui'oa Monire mai. 1.5. Te rauhono E teie i 'omuahia i te mau rau hono, 'ape'ehia mai e te hô'ê raui'oa anei, 'aore ra i te tahi atu rauta'o anei. 1. Mai te nohu 2. Mai te manu tô o na ia huru. i te revara'a. Mai te nohu, mai te manu, e rauhono teie, 'omuahia i te hono mai, 'ape'ehia mai e te raui'oa, te nohu e te manu. 3. Ma te 'iriâ 4. Ma te ta'i te o ia 'orometua i te a'ora'a mai. i te ravera'a i tâ na 'ohipa. Ma te 'iriâ, ma te ta'i, e rauhono teie, 'omuahia i te hono ma, 'ape'ehia mai e te raui'oa te 'iriâ, te ta'i. 5. Ua rave o Tania 6. Ua horo o ia i tâ na 'ohipa ma te 'oto. mai te hô'ê ta'ata 'overe. 10 �Ma te 'oto, mai te hô'ê ta'ata 'overe, e rauhono teie, omuahia i hono ma e te hono mai, 'ape'ehia mai e te raui'oa te 'oto, e te hô'ê ta'ata 'overe. te 1.6. Te ta'o ti'a tahi. E fa'ariro-ato'a-hia te ta'o ti'atahi ei tuha'a tarame. mau Hi'ora'a: - - - - - - moni i roto i te rauta'o, te fare-moni. 'âpî. i roto i te rauta'o, te fare 'api. tia'i. i roto i te rauta'o, te ta'ata tia'i. vave. i roto i te rauta'o, e haere vave. haere. i roto i te rauta'o, ori haere. maita'i. i roto i te rauta'o, ta'ata maita'i..» 1. Ua haere te ta'ata tia'i e ha'apa'o i te fare 'âpî. Tia'i, 'api, e mau ta'o ti'atahi teie, i riro mai ei tuha'a tarame, ha'apori teie mau ta'o. 2. Ua tomo vave o Tama na'ina'i i roto i tera e pere'o'o 'ute'ute. Vave, na'ina'i, 'ute'ute, e ta'o ti'atahi teie, i fa'a'ohipahia ei tuha'a tarame, e mau ha'apori teie. 3. E haere râtou vave e ori haere Vave, haere, tahatai, ei nâ te pae roa, e tahatai i teie po'ipo'i roa. ta'o ti'atahi, i riro ei tuha'a tarame, ha'apori. 4. E tamari'i maita'i Maita'i, 5. Ua rave e maita'i tera atu tamaiti. ta'o ti'atahi i riro ei tuha'a tarame, ei ha'apori. o ia i tâ 'u tiare tanu 'âpî. Maita'i, tanu, 'âpî, e ta'o ti'atahi i fa'arirohia ei tuha'a tarame, ha'apori teie tuha'a. 1.6.1. Te ti'avâhi, te ti'atau E nehenehe tâ teie mau mau ti'avâhi fa'atoro. 11 e teie mau ti'atau e 'ape'e i te e �Hi'ora'a: i roto, - 1.1 ni'a i ni'a, i râpae, i tua, a-nanahi, a-ra'ua'e, i-napô.... râtou Ni'a, e fa'aea ai. e ti'avâhi teie, 'omuahia i te fa'atoro i. 2. Ua vai iho vau i te taviri-fare Roto, -napô, e ti'a vâhi i roto e e i ta 'u pûtê i-napô ra. tifatau teie, i 'omuahia i teie nau fa'atoro e piti, i, fa'ahiti i te parau no te vâhi i 'û nei, e te tahi fa'atoro i-, fa'ahiti i te parau no te tau. 3. A haere i râpae! Ràpae, e 4. A-ra'ua'e mai 5. Ua tae mai ti'avâhi teie, 'omuahia i te fa'atoro i. te mau râtou manihini. i-nanahi -Ra'ua'e, -nanahi, ra. e mau ti'atau teie, 'omuahia i nâ fa'atoro fa'ahiti i te parau no te tau, a- e te i-. 1.6.2. Te tohu E amora'a-tuha'a tarame ato'a tâ te mau tohu. Teie te mau tohu e fa'a'ohipahia nei i teie tuha'a: eie, ena, era..., e ti'a mai ia ei niu. 1. Eie 2. Era te ari'i. te moni 3. Eie te ta'ata 4. Ena 'oe. fare ia Mâmâ ra. ha'apa'o ia 'outou. Be, niu no 1.6.3. E era, eie, ena, e mau teie mau 'irava. Te mau tohu teie, i ti'a mai ei tuha'a tarame, ei rauta'o hô'ê à, tahi â... fa'a'ohipa-ato'a-hia ei tuha'a tarame, 'oia ho'i ei niu. 1. Hô'ê â râua e o Tetaria. 2. Tahi â 'au'a mâ'a tâ râua. 3. Hô'ê â hopura'a tô te mau vahine Hô'ê à, rauta'o teie i tahi à, amo e niu teie no e tô te teie mau i teie tuha'a tarame. 12 mau tamari'i. 'irava i ni'a nei, e mau �1.6.4. Te Tê vai te hô'ê ra te mau 'irava, 1. Peneia'e ui, te hono ta'o ui e te ta'o faipa. te ta'o 'aipa e fa'a'ohipahia ei niu tê vai nei tê fa'aohipahia ei ha'apori. e ta'o ui teie, e e no te mau ta'ata. ua reva Peneia'e, ho'i tafo mau e tuha'a tarame tânae amo nei, 'oia niu. e 2. Aita râtou Aita, 3. Ahiri i tâmâ'a maita'i. 'aipa, e moni e Ahiri, e ta niu te tuha'a tarame ta e 'u, hono, ho'o ia e i te hô'ê 'ahu 'âpî vau tuha'a tarame ta e nei i 'û nei. na e amo na e amo no Vahine. nei, 'oia ho'i o te niu ia. 4. E'ere o Tama E'ere, 5. Ua pape tô râtou e 'aipa, 'ore i teie 'One, e 6. E 'orometua 'aipa, o ia Paha, anei, e amo niu te tuha'a tarame tânae mau e amo nei. mahana. ha'apori te tuha'a tarame tâ na e amo nei. paha tera 7. E haere anei râua e matahiapo. e e atu ta'ata. ani i te parau ta'o ui teie fa'ati'a. nau ta'o, e ; i ha'apori te tuha'a tarame tâ nei. i" i J. » - • 4..-.. 13 V 'J, r-, �TE MAU FA'A'OHIPARA'A I TE MAU RAUTA'O NO TE TARAME. a) Te mau rauha'a 1. Ua ao. 2. Ua ta'ata. 3. O Tama 4. E 5. E tei tàmâ'a mai. pahî. piti fa'ehau i te reva reva. e maha i fa'aea mai. 6. la tae ihoa 'outou i te hora pae!. 7.0 vau tê haere e ti'i i te faraoa b) - ananahi. Te rauifoa Te i'oa nui ('aore ra i'oa tumu) 1.O Rui tô mâtou matahiapo. 2.0 Tamatoa tera ta'ata. 3. E fa'ehau 4. Tê haere o o 5.0 Tautira Teri'i. Teri'i te râua fenua i o Tapuari'i i Tahiti nâ ni'a ia Temehani. herehia e Hono'ura. 6. Ua 'ite o Hei ia Mareta i te fa'aipoipora'a o Tamara ma. 7. Nâ Te'are tera tamahine, o 'Oehau tô na i'oa. -Te monoi'oa 1.0 ^oe 2. Ua 'ite tera e te i ni'a tohu. i te hoho'a. ia na. 3.0 na te tamuta, teie te mono. 4. Ua hopu mâtou i te pape, o vêrâ râ, aita ia vau i 'ite. 5. Ua pa'ia mâtou. 6. E fa'aea teie i te fare, e haere 'outou i uta. 7. la horo'a o na i tô na mana'o, e oti 'oi'oi ia tâ tâtou 'ohipa. 8. O vai - au_ tena? Te i'oa noa: 1.Uahâmani te tamuta i te fare o te 'orometua. 2. Ua haruru te matini o te pahî. 3.0 tera ta'ata te 'orometua e mono ia Tama. 4. E ta'oto te tamari'i i te fare. te ta'ata pa'ari râ, e ta'oto ia 5. No te tavana-'oire tera atu fare i ni'a i te mou'a. 6. Tê ua noa ra i te fenua Farani i teie mau mahana. 14 i teie vâhi. �Te raui'oa ti'arau - 1. Ua oti tô mâtou fare i te pênihia e tô mâtou tamuta. pere'o'o 'âpî teie. 3. E pape tei tera vâhi. 4. Tô tera vâhi te ha'apu'era'a ha'ari. 5. O te matahiapo tei haere mai io tô râtou fa'atere. 6.0 tâ 'outou mau râtere tei tae mai i teie po'ipo'i. 2.0 tô râtou 7. Ua 'ite au 8.0 tô Ra'iatea c) ma o Tama ma. teie. Te raiTapu Te - i te fare rau'apu ti'atahi 1. E pape tera. 2. E fa'ehau tera ta'ata. 3. E fare 'âpî tô Tama. 4. E mereni tei ia Tama ra. 5. E hoa tô Hei. 6. Aita e moni tâ Mâmâ. 7. Ua fa'arirohia te fare o Teri'i ma ei fare-putuputura'a. 8. Ua haere o Heia ei tauturu nô tô na tuahine. - Te rau'apu ti'arau: 1. E mea ta'ata 2. E mea 'amu 3. E 4. E mea d) inapô te i'a nehenehe mea ua roa i te i ni'a tâ na i Huahine e mea.... purera'a. i te a'au. vahine. i teie mau mahana. Te raufafatoro 1.Uatomo râtou i roto i te fare i teie po'ipo'i roa. 2. Ua 'ite au i te pahî i te tapaera'a mai. 3. Ua fârerei o Tama ia Vahine. 4. Nâ te mîmî i 'amu i te i'a. 5. No Mâmâ tera 'ahu i ni'a i te ro'i. 6. Io Heia ma mâtou i te tâmâ'ara'a inapô ra. 7. Nâ ni'a a tu mâtou i te manureva i te haere atu. 8. Ua pararî te fare o te 'orometua i teie mata'i rahi nei ia Ve'ena. 9. Anafea mai te mau manahini? 10.1 te fare tâtou e ta'oto ai i teie ahiahi. 11. E horo'a vau i te vî nâ Hei no te 'afa'i atu ia Herenui ra i teie po'ipo'i. 15 �e) Te ta'o tTatahi 1. E fare-moni tera. 2. E fare moni rahi 3. Ua oti 'oi'oi 4. Tei te ta'ata ha'apa'o 5. E vahine maita'i 6. Ua rave maita'i 7. Ua ta'oto tô Tino ma. tô râtou fare vave o o 'âpî. te parau. Tarita. o na i tâ na 'ohipa 'âpî. 'Aiû. 8. E tiare tahiti tâ na i pofa'i. 9. Aita e pape to'eto'e io te tinito. 10. Peneia'e ua haere pauroa râtou i te 'afa'a na'ina'i. ■JU/ rira,, 16 ; �TE MAU TUHA'A TARAME II. tuha'a tarame i roto i te hôTê firava, teie ia: te niu, te tumu, te toro e te ha'apori. Te mau II. 1. Te niu E 'omua ia te niu i te hôTê 'irava, o te fa'anahoraTa matauhia ia teie. Teie te - te 1. Ua mau tuhafata'o 'aore rauha'a mai ia: ao i Farani Ua aoi, e ua reva te ta'ata, rauha'a, o te pahî au e tifa mai ei niu: o teie 'irava, e niu ha'a teie, ua. ananahi. ti'i E haere, e e e reva...., niu ato'a teie E haere, o te niu teie o teie 'omua niu ha'a e. 3. E haere rautafo i teie nei. 'omuahia i te 'omua niu 2. E ao, ua ra te mau ti'i, 'irava, e niu ha'a, 'omuahia i te i te faraoa. e mau niu ha'a teie, 'omuahia i te 'omua e. 4. la manuia tô 'outou tere! 5. A 'amu i ta 'oe tâpû-faraoa! 6. Tê tâmâ'a nei te mau tamari'i. la manuia, a 'amu, i te 'omua ia, a e tê... - te rau'apu mai ia: 1. E 'uriri 2. E ta'ata 3. E moni 4. E pape e tê tâmâ'a nei, e mau niu ha'a teie, 'omuahia 'uriri, e ta'ata, eimoni...., tera manu. tei haere mai inapô ra. tâTama. tô te fare. E 'uriri, e ta'ata, e moni, e pape, e mau niu teie no teie 'irava i ni'a nei, e niu 'apu, 'omuahia i te 'omua e. 17 mau �5. Uarave 6. E riro au ia'oe tena 'ohipa ei hoa no ei moni Mâmâ. nâ tatou. Ei hoa, ei moni, e rau'apu teie i ti'a mai ei niu 'irava, e niu 'apu, 'omuahia i te 'omua niu ei. 7. Aita e manu i roto E manu, e no teie mau i te fa'a. rau'apu, ti'a mai ei niu i roto i teie 'irava, teie, 'omuahia i te 'omua e niu 'apu e. te raui'oa: - Te rahira'a o te taime, e 'omuahia te raui'oa i te 'omua o, ia ti'a mai o ia ei niu no te hô'ê 'irava, mai ia: o Tama, o Teri'i, o Vahiné, o te tamuta, o teie fare.... 1. OTama tô râtou 2. O Teri'i tê tae mai matahiapo. i teie po'ipo'i. 3. O te tamuta tê fa'ari'ihia ananahi. 4. O teie fare tâ Pâpâ e pêni. O Tama, o Teri'i, riro mai râ ei niu no teie fare, e mau raui'oa teie, ua 'irava, e mau niu i'oa teie, 'omuahia i o te tamuta, o teie mau te 'omua o. e - Nâ teie niu teie. mau raui'oa ia 'omua mai i teie e mau 'irava, no te mea te raui'oa 'aore e 'omua o: E fârereihia ia teie mau tohu, i mua mau i te fa'ai'oa 'ohipa, i te tahi mau taime, i mua i te fatura'a, te mau fa'ai'oa numera e no te te mau fa'ai'oa no te rahira'a. Teie mau niu, e 'omuahia ia e te mau fa'ai'oa. Hi'ora'a: - teie...., to'opae, ta'i 1. To'o pae 2. Ta'i ono ono, tô taua, tau fare, nau ta'ata.... tâ râua tamari'i. mâ'a i te 'ama'a hô'ê. To'o pae, ta'i ono ma'a, e mau raui'oa teie, i ti'a mai ei niu no teie nau 'irava i ni'a nei, e niu i'oa teie, 'omuahia e te fa'ai'oa to'o e ta'i. 3. Tera o Tama. 4. Teie ta'ata tô mâtou metua-tâne. 18 �Tera, teie ta'ata, e nau raui'oa teie, i ti'a mai ei niu no teie nau Tirava, e niu i'oa teie 'omuahia i te tohu tera e teie. , 5. Tô râua tera fare 'âpî. Tô râua, e raui'oa teie, i ti'a mai ei niu teie, 'omuahia i te fa'ai'oa tô. 6. Tau fare tei pararî 7. Nau vahine hâviti i teie mata'i rorofa'i no teie 'irava, e niu i'oa ia Ve'ena. tera i reva atu ra. Tau no - fare, nau vahine hâviti, e mau raui'oa teie, i ti'a mai ei niu 'irava, e niu i'oa teie, 'omuahia i nâ fa'ai'oa e piti, tau e nau. teie raufa'atoro te Hi'ora'a: i te fare, i te mata'i, mai te fare mai, no Tahiti, nâ ru, nâ te tamari'i, i roto, io râtou, ia na, ia Tama, a râua tamahine.... - 1.1 te fare tâtou 2. No Tahiti I te nau e fare, no 'irava i ni'a 3. Mai te ta'oto ai. tera mau ta'ata. Tahiti, nei, fare mai e raufa'atoro teie, i ti'a mai ei niu no teie niu fa'atoro teie, 'omuahia i te fa'atoro i e no. e râtou. Mai te fare mai, e raufa'atoro, i riro mai ei niu no teie 'irava, e niufa'atoro teie, 'omuahia i te fa'atoro mai. 4. Nâ 'u 5. Nâ tera 'ûrî. te 'ûrî te mâ'a i 'amu. Nâ 'u, nâ te nau 'irava, 6. No te mata'i 7. Nâ ni'a e 'ûrî, e mau raufa'atoro teie, i riro mai ei niu niu fa'atoro, 'omuahia i te fa'atoro nâ. te te mau fare i no teie pararî ai. fa'ehau i te manureva i te revara'a. No te mata'i, nâ ni'a, e mau raufa'atoro, o tei riro mai ei niu no teie nau 'irava, e niu fa'atoro ia, 'omuahia i te fa'atoro no e nâ. 8. A râua tamahine matahiapo A râua tamahine tera. matahiapo, fa'atoro a, ua riro râ ei niu no e raufa'atoro teie, 'omuahia i teie 'irava. 19 te �- te rau numera Hi'ora'a: - e piti, E'ita te hô'ê, a toru, numera 1. E piti tamari'i i a hô'ê tahi.... e 'omuahia i te 'omua e. reva. E piti tamari'i, e rau numera teie, 'irava, 'omuahia i te 'omua e. 2. E piti tamahine E piti mai ei niu 3. A toru e e piti tamaroa ua riro râ ei niu no teie târâua. tamahine, e piti tamaroa, e mau rau numera teie, i ti'a teie 'irava, e niu numera, 'omuahia i te 'omua e. no atu ra moa hanau'a i pohe. A toru atu ra moa hanau'a, e rau numera teie, 'omuahia i te 'omua a, ua riro mai ei niu no teie 'irava, e niu numera teie. 4. Hô'ê noa va'a i reva. 5. E maha râtou. 6. Hô'ê tautini ta'ata Hô'ê i tae mai va'a, no te tomora'a fare-purera'a. maha, hô'ê tautini ta'ata, e mau rau numera teie, ua riro mai râ ei niu no teie mau 'irava, e niu numera teie. - te 1. Ma noa e rauhono mai ia: mai te..., ma te..., mai ia... te marû o na i te paraura'a. Ma te marû, e rauhono teie, i riro ei niu i roto i teie niu hono teie, 'omuahia i te hono ma. 2. Mai tô te 'overe tô na orara'a 3. Mai ia Herenui tô na pararai ei niu - te 1. Eie 'irava, e i te matamua. e tô na roa ato'a. Mai tô te 'overe, mai ia Herenui, e mau rauhono teie i riro mai no teie nau 'irava, e niu rauhono teie, 'omuahia i te hono mai. tohu mai ia eie, ena, era... te 'orometua. Eie, e tohu teie, i riro mai ei niu 20 no teie 'irava, e niu tohu teie. �2. Era mai te moni no te 3. Era ho'i e o Era teie - Tama mai, era ho'o mai i te tui-i'a. haere atu ra i uta. ho'i, e mau rau tohu teie o tei riro mai ei niu no 'irava iti, e niu tohu teie. nau te ta'o ui, te ta'o 'aipa E riro ato'a te ta'o ui e te ta'o haere i teie po'ipo'i 1. Peneia'e ua Peneia'e, e râtou 'Aua'e ho'i, 3. Aita e 4. E'ere e iti ei niu i fa'aue vahine tê Aita, e'ere, e hôfê firava. râtou no teie firava. i te paraparau. rautafo teie, 'omuahia i te hôfê hono, rauare, ua rau ta'ata tera i fa'aea ai no te roa. ta'o ui teie, i riro mai ei niu 2. 'Aua'e ho'i te 'orometua riro mai râ teie 'aipa ei niu atu ia no na ha'apa'o teie firava. e ti'i i te faraoa. i te tamari'i. tafo 'aipa teie, ua riro mai ei niu no teie nau 'irava. 5. Eiaha e puhipuhi i te 'ava'ava i Eiaha, E . e roto i te fare. ta'o 'aipa teie, i riro mai ei niu no teie 'irava. 'ape'ehia ho'i te niu i te hô'ê tumu, teie râ tê fârereihia nei te tahi mau 'irava 'aore roa atu e tumu. I te tahi mau taime, tê 'itehia nei te mau niu e 'ape'e-noa-hia e te hô'ê toro ma te tumu 'ore. Hi'ora'a: - Niu 'aore hô'ê a'e noa 1. Ua ao. 2. Ua pô. 'ape'e. 3. Ua miti. 4. Ua to'eto'e. 5. Ua ua. 'Aore 'omuahia i e tumu, 'aore e toro, e niu noa teie, e mau niu ha'a teie, te 'omua ua. 21 �Teie 'aore ra 'irava, fa'ahiti mai i te parau no te hô'ê 'ohipa i oti. hafamatahia, fa'ahiti ato'a mai râ i te parau no te rahi. e E nehenehe râ i te tu'u atu i te hô'ê tumu . 1.Uaao 2. Ua i mau te 'apo'ora'a inapô 3. Ua miti ao. te a'au mau 'irava. ra. i teie mahana. au,. Ua tu'uhia atu te tumu 'apo'ora'a, te ao, te a'au, Niu 1. Ua teie pô te 4. Ua to'eto'e - no 'ape'ehia mai no teie mau 'irava, 'oia ho'i, te au. e te hô'ê toro i teie nei. ao 2. Ua miti i tai. I teie nei, i tai, e mau toro teie i tu'uhia atu no teie nau 'irava iti. 3. Ua to'eto'e i Farani 4. Ua pô i uta. I Farani, no teie . mau i teie i teie mau mahana, i uta, E fârerei-ato'a-hia rua niu numera. e mahana. e mau toro teie i tu'uhia atu 'irava. hâmanira'a 'irava 1. Aita mau niu ti'arau, mai te niu 'aipa, te ti'a, 'omuahia i te fa'atoro nâ, te niu ui, e te e rave rau pape. E te piti niu i roto i teie 'irava, te niu matamua, piti, e niu 'apu, e pape. 2. Nâ 'u 'aipa ia, aita; i parau. E piti niu i roto i teie 'irava, nâ 'u, niu ha'a ia. 3. Peneia'e E o te ua reva te e niu fa'atoro teie, i parau, e pahî. piti niu i roto i teie 'irava, peneia'e, te niu matamua, pu'oihia piti o te niu, ua reva, e niu ha'a teie. mai i te 4. E piti tamari'i i reva. 22 �E piti niu i roto i teie 'irava: e piti tamari'i, e niu numera, e e horo, e niu ha'a. 5. Eiaha E e horo! piti niu i roto i teie Tirava iti, eiaha., te niu 'aipa, e e horo, e niu haTa teie. II.2. Te tumu I roto i te hô'ê 'irava i 'ore i hurihia, e 'ape'e 'oi'oi mai te tumu i te niu. 'Aore tapa'o e fa'a'ite mai i te ti'ara'a o te tumu. no te txnnu, nâ te hô'ê ia raui'oa e amo i tena tuha'a, e Te tuha'a i te rahira'a - taime. o te Te i'oa nui ('aore ra E 'omuahia te i'oa 1. Ua reva o i'oa tumu) nui, i te rahira'a o te taime, i te 'omua o. Tama. 2. Ua nehenehe 3. E 'orometua o o Tahiti. Vana'a. O Tama, o Tahiti, o Vana'a, e mau raui'oa 'omua o, o te tumu teie o teie nau 'irava. teie, 'omuahia i te Tama, Tahiti, Vana'a, e mau i'oa nui ('aore ra i'oa tumu) teie, e pû no te tumu o teie mau tumu 'irava. - Te monoi'oa: vau, au, ona,o mau 1. Ua 'ite au 2. E o na reva i te parau araua'e. 3. E tâmâ'a mai 4. E râtou ra'atira-pahi Te ti'a mai mau o paratâne. i te fare. ia. monoi'oa, au, râtou, e tumu teie no te 'irava 1 e 3. E ma te 'omua-'ore-hia i te 'omua Te monoi'oa Te i'oa teie noa o. ona,oia,e tumu teie no te 'irava 2 e 4. E 'omuahia ia i te 'omua - ia, râtou..~ o. ti'atahi: te tamuta, te fare, te taote, tera tamari'i, 'ohipa.... 23 �E 'omuahia teie 1. Ua tae mai mau rau i te fa'ai'oa te 'aore ra i te tohu. te oeretetini. 2. E penihia te fare i teie 3. Ua tâmâ'a ter a tamari'i. 4. Ua fa'a'oihia tena tipi. hepetoma i mua. 5. E 'orometua tena ta'ata. 6. OTapu te matahiapo. Te peretetini, te fare, tera tamari'i, tena tipi, tena ta'ata, te e tumu teie no teie mau 'irava i ni?a nei, e mau i'oa noa teie, i 'omuahia i te fa'ai'oa, te, 'aore ra te tohu, tera, tena. matahiapo, - e Te raui'oa ti'arau: tei rave nei hâmani, tê reva, tô te 'orometua fare, teie 1. O Teri'i tei hâmani i tô na va'a. 2.0 te taote tê reva ananahi. Tei hâmani, tê reva, o te tumu teie o teie nau 'irava i ni'a 1, 2. Teie nau pu'oihia mai i nei, tumu, e raui'oa ti'arau teie, 'omuahia i te fa'ai'oa te, te rauha'a i hâmani e e reva. 3. Ua oti tô te 'orometua fare 'âpî. 4. Ua tâmâhia tô Tino ma 'aua-fare. Tô te 'orometua fare 'âpî, tô Tino ma 'aua-fare, o te tumu ia o teie mau 'irava i ni'a nei, 3,4. Teie mau tumu, e mau raui'oa ti'arau, 'omuahia i te fa'ai'oa te, pu'oihia mai i te raufa'atoro, o te 'orometua fare 'âpî e o Tino ma 'aua-fare. 5. O Tamara Teie teie e rave e rave teie, 'omuahia i nei i te 'ohipa. nei, o te tumu teie o teie 'irava. E raui'oa ti'arau tohu, teie, pu'oihia mai i te rauha'a e rave nei. te -Te raufa'atoro E te mea varavara roa teie hô'ê raufa'atoro ei tumu 1. Ua pohe o 'ohipa i te ravehia, 'oia ho'i i no te te rave i hô'ê 'irava. 'u nâ metua. > O'unâ metua, o te tumu ia teie no teie 'irava, e raufa'atoro teie, 'omuahia i te fa'atoro o. 24 �2. Ua nehenehe a râua tamahine A râua tamahine matahiapo, raufa'atoro teie 'omuahia i 3. Ua tae mai 4. O Taneri'i firava i ni'a fa'atoro - o râtou 'orometua. râua o te tumu ia o te 'irava fa'atoro nei, e a. hope'a. 'orometua, râua hope'a, e tumu teie no teie nau nei, e raufa'atoro teie i 'omuahia i te fa'atoro o e te a a. Te numera: E ti'a ato'a mai te 1. te a O râtou matahiapo. Uapa'ia e rau numera ei tumu no te hô'ê 'irava. piti tamari'i. 2. Ua fa'aea mai e maha ta'ata. E piti ni'a tamari'i, e maha ta'ata, e tumu teie no teie nau 'irava i nei, 'oia ho'i te 'irava 1 e te 'irava 2, e mau rau numera teie. 3. Ua ora hô'ê pua'a. 4. E fa'ehau hô'ê taure'are'a. Hô'ê pua'a, ni'a nei, II.3. hô'ê taure'are'a, o te tumu teie o nâ 'irava e piti i e rau numera teie. Te toro E fa'ata'ahia te toro no te 'irava e te toro no te hô'ê niu 'aore ra hô'ê ta'oha'a 'aore ra no te hô'ê raui'oa. Nâ te hô'ê raui'oa e amo i teie tuha'a, 'oia ho'i te toro, tera râ, i te tahi mau taime, e amo ato'a te ti'avâhi e te mau ti'atau i teie no te 'ohipa. II.3.1. Te toro o te mau 'irava Te mau toro-'irava, e mau raufa'atoro teie, 'oia ho'i e mau raui'oa 'omuahia i te hô'ê fa'atoro. E tauihia te ti'ara'a o te mau toro-'irava. 1. Ua 'ite au iaTehare l'. I te hora va'u. ua 'ite i te hora va'u au ia Tehare. 25 i te matete. �I te hora ni'a va'u, e toro teie no te hô'ê 'irava, no teie firava 1 i tauihia tô na ti'ara'a. Ua riro mai ei 'omua no te 'irava, tera râ tei râpae o ia i te nei, e terera'a o te 2. Ua haere 2'. Inanahi 'irava. mâtou ra. ua tâi'a inanahi ra. haere mâtou e tâi'a. e Inanahi ra, e toro teie no te hô'ê 'irava, no te 'irava i ni'a nei, 'oia ho'i te 'irava 2. Ua tauihia tô na ti'ara'a. 3. Ua horo te i'a no te maniania. 3'. No te maniania. ua horo te i'a. e No te maniania, e toro teie tauihia tô na ti'ara'a. no te hô'ê 'irava, te 'irava i ni'a nei, 4. E 'ou'a 'oe i roto i te miti ia tâpe'ahia te va'a. 4'. la tâpe'ahia te va'a. e 'ou'a 'oe i roto i te miti. la tape'ahia te va'a, nehenehe ia tâ na te terera'a o te 'ohipa. II.3.2. Te toro Mai te e toro teie no te i te 'omua mai i teie o te mau 'irava i ni'a nei, e 'irava, niu 'aore e ti'a râ ra o te o ia i râpae i ta'oha'a. mau toro 'irava, te toro no te niu ('aore ra no te ta'oha'a), e raufa'atoro teie, e'ita râ e tauihia tô râtou ti'ara'a. E mau toro fa'aue te tahi mau toro no te ta'oha'a, o te mau utari ia, e te tahi atu mau toro, e'ere ia i te mau toro fa'auehia, e ha'apori-noa-ra'a ia no E 'omuahia teie te niu. mau toro i te hô'ê fa'atoro ('aore ra i te hô'ê e a pu'oihia mai ai i te hô'ê raui'oa. Tê vai ato'a râ te tahi mau toro no te niu i 'omuahia i te hô'ê hono), fa'atoro e 'ape'ehia mai ai i te hô'ê noa ta'opapa. Hi'ora'a: i Pape'ete, i Ra'iatea, i te fare, i te mata'i, i tô mâtou fare, i roto, ia Vahiné, io Timi, nâ raro, ia Tama ra, a Monire, mai te fare mai, e te tamuta, mai te pua'a, a honu, a pua'a, a hê.... - a) Te toro: e fa'atoro + raui'oa 26 �Te - mau 1. Ua haere 2. E ta'oto I toro i i au râtou 'omuahia i te hô'ê fafatoro Pape'ete. i te fare. Pape'ete, i te fare, e mau toro teie no te niu, ua haere o teie nau 'irava i ni'a nei. E vâhi tê fa'ahitihia mai. E mau raui'oa teie, Pape'ete, te fare, i 'omuahia mai i te ta'oto, , e, e fa'atoro i. 3. Ua 'ite au i te mau tamari'i i tahatai. I te mau tamari'i, i tahatai, e mau toro teie no te niu, ua 'ite, teie 'irava. E fa'ahiti mai, i te mau tamari'i, i te parau no te utari, i tahatai, i te parau no te vâhi. no e 4. Ua hâmani 5. Ua tomo te tamuta i tô mâtou fare râtou i roto inanahi ra. i te fare. I tô mâtou te fare, inanahi ra, i roto, i te fare, e mau toro teie no hâmani e ua tomo, o teie mau 'irava i ni'a nei. E mau raui'oa, tô mâtou fare, te fare, 'aore ra ti'atau, -nanahi 'aore ra ti'avâhi, roto, i 'omuahia i te fa'atoro i e i - no te tau. Inanahi ra, e fa'ahiti mai ia i te parau no te tau. I roto, i te fare, e fa'ahiti mai ia i te parau no te vâhi. I tô mâtou fare, e utari ia teie. niu, ra, ua 6. Ua topa te 'o'ini mâ'a i raro i te mîmî. 7. Ua horo'a vau i te 'i'ita nâ 'Aiû i teie teie po'ipo'i. Iraro, i te mîmî, i te 'i'i'ta, nâ 'Aiû, i teie po'ipo'i, no te niu o te mau e mau toro 'irava i ni'a nei. E ti'avâhi, raro, 'aore ra e raui'oa, te mîmî, te 'i'ita, 'Aiû, teie po'ipo'i, teie i 'omuahia i te fa'atoro: i, nâ. I raro, e fa'ahiti i te parau no te vâhi; i te mîmî, no te tumu; i te 'i'ita, e utari; nâ 'Aiû, e fâ teie e titauhia nei; i teie po'ipo'i, no te parau no te tau. 8. E haere mâtou io Tama Io Tama, a Monire te 'irava i ni'a nei. E a Monire po'ipo'i, po'ipo'i. e mau toro teie no te niu, e raui'oa, Tama, Monire po'ipo'i, 'omuahia i nâ fa'atoro e a Io te parau Tama, e fa'ahiti mai i ia no te tau. 9. Ua ravehia te tô e Mâmâ te parau no te no te hâmani 27 vâhi, i te râ'au a no haere, e o piti: io Monire po'ipo'i, Pâpâ. �E Mâmâ, no te hâmani, i te m1au, no Pâpâ, e mau toro teie no niu, ua ravehia, o te 'irava hope'a nei. E mau raui'oa, Mâmâ, te hâmani, te râ'au, Pâpâ, teie i 'omuahia i te fa'atoro: e, no, i. E Mâmâ, e fa'ahiti i te parau no te tumu. No te hâmani, no Pâpâ, e fa'ahiti ia i te parau no te fâ, e i te râ'au, e utari teie. te - Te mau toro e 1. Ua 'amu 'omuahia i te hô'ê hono mai te pua'a. o na Mai te pua'a, e toro teie no teie 'irava, e raui'oa, te pua'a, 'omuahia i te hô'ê hono, mai. E fa'ahiti mai teie toro i te parau no te fa'ahoho'ara'a. 2. Ua rave o Vaite i tâ na 'ohipa i ma te taere. Ma te taere, e toro teie no te niu, ua rave, o te 'irava i ni'a nei, e raui'oa teie, te taere, i 'omuahia i te hono ma. E fa'ahiti mai o ia i te parau no te huru. b) Te toro: e fa'atoro Tê vai nei te tahi mau + ta'opapa toro, e fa'atoro noa pu'oihia mai i te hô'ê ta'opapa mai ia: a nohu, a hê... E fa'ahiti mai teie mau toro i te parau no te huru, no te fa'ahoho'ara'a. E ha'apori ato'a teie no te niu. 1. Ua marû a nohu o Rahera. 2. Ua ne'e a hê o 'Aiû. 3. Ua 'amu a pua'a o Tehare. A nohu, ne'e, ua 'amu, teie c) mau Te 1. Ua riro Ei 2. E rave hê, a pua'a, e mau toro teie no te niu, ua marû, ua o teie mau 'irava i ni'a nei, e mau ha'apori ato'a râ no a niu. mau te pape uaina, au niu ei toro ia e ei uaina. niu 'apu teie, e toro râ Heipua ei tauturu no 28 'u. no te niu ua riro. �Ei tauturu, e niu 'apu teie, e toro râ no te niu No 'u, e toro teie no te niu ei tauturu. 3. Tê hina'aro nei e rave. ia tae pauroa mai te mau ta mari M. au la tae pauroa mai te mau tamari'i, e toro teie no te niu tê hina'aro nei, o teie 'irava i ni'a nei. E'ita te utari e fa'aôhia mai e te fa'atoro i e ta'a'ê atu i te toro o ta teie iho fa'atoro, 'oia ho'i te fa'atoro i, e fa'aô mai. E fa'atoro . fa'a'ohipa-pinepine-hia 1. Ua tunu vau teie. Lté i'a. I te 'ia, e toro fa'auehia teie, 'oia ho'i e utari, tunu, nâ te fa'atoro i e 'omua mai i teie toro. 2. Ua haere I o au Tahiti, mau no te ta'oha'a _LTahiti. e 'omua-ato'a-hia i te fa'atoro i, teie râ e fa'ahiti mai vâhi, e'ere i te hô'ê toro fa'auehia. ia i te parau no te 3. Ua fati I te 'ama'a-vî te mata'i, e Lté mata'i. fa'aô-ato'a-hia mai teie toro e te fa'ahiti mai râ i te parau no te tumu. 4. Ua rêva râtou j_teie fa'atoro i, e po'ipo'i. I teie po'ipo'i, e toro ato'a teie, 'omua-ato'a-hia mai i fa'atoro i, e fa'ahiti mai râ i te parau no te tau. . E ani mai te tahi mau te hô'ê utari, ua pi'ihia teie tàpû, rave, tunu, 'otuhi.... 1. Ua tâpû 2. Ua rave 3. E 'otuhi o Vehia o na au Tâpû, mau mau ta'oha'a, e fa'aue, 'oia ho'i i ta'oha'a rua ti'a, mai ia: i te vahie. i te 'ohipa. i te 'ahu i roto 'otuhi, i te punu-pape. ta'oha'a rua ti'a teie, 'oia ho'i e toro ani, 'oia ho'i o te piti o te ti'a, o te utari. utari, teie ia: i te vahie, i te 'ohipa, i te 'ahu. rave, fa'aue tâ teie Teie ta'oha'a i te hô'ê toro te mau e mau ta'oha'a e 29 �I te teie toro vahie, i te 'ohipa, i te 'ahu, i roto, i te punu-pape, no te II.3.3. niu Te teie o mau e mau 'irava i ni'a nei. mau toro o te mau raui'oa Te toro o te mau raui'oa, e ha'apori teie no teie rauifoa. E 'aihono atu teie toro i te hô'ê raui'oa 'aore i te hô'ê ti'avâhi 'aore i te hô'ê ti'atau. E ha'apori 'aore ra e toro no te raui'oa. E mau raufa'atoro ato'a teie mau 'omuahia i te hô'ê fa'atoro. toro, 'oia ho'i e raui'oa Hi'ora'a: o - o - a - matou, 'aihono ia te fare i roto i tô mâtou fare, Vahiné, 'aihono ia' te 'ahu i roto i te 'ahu o Vahiné, Tara, 'aihono ia te 'ûrî i roto ia te 'ûrî a Tara. E a) . mau raufa'atoro teie i fa'aôhia mai Te toro: E i'oa fa'atoro + fa'atoro o e a. raui'oa i'oa 'aore noa te toro e te e i'oa nui E i'oa noa, te 'aore ra e i'oa nui, te toro i'oa, e 'ape'e atu ia teie i raui'oaotânae 'aihono atu nei. Nâ te 'aihono e 'ape'e atu i te 'ohipa 'aihonohia. - te fare o te raui'oa te - 'orometua: fare, e 'ape'e atu te haruru o te te raui'oa te - 'orometua, o te toro i'oa ia mai te hô'ê ha'apori, 'ûrî, patiri: e o te i'oa teie, e 'aihono 'ape'e atu mai te hô'ê ha'apori, o te patiri, o te toro i'oa ia, 'aihono atu i haruru, te te - o te 'ûrî a te vahine ra: a te vahine ra, e toro atu i te raui'oa te - o te taupo'o o Tamara: o Tamara, e toro i'oa teie taupo'o, e ha'apori atu i teie raui'oa, te parau a Teri'i: a Teri'i, e toro parau, 30 no te raui'oa i'oa, 'aihono atu i te raui'oa te �te parau o te parau... - E mau 'ape'e atu teie raui'oa Teie . ta'opatu (te i'oa ia Teri'i: e o Teri'i, e toro i'oa, 'aihono atu i te raui'oa, mau toro i'oa i teie mau raui'oa, 'oia ho'i nâ te 'omua i te rauta'o. râ, 'amui te fa'ai'oa e te fa'atoro, e tâhô'e teie nau = tô; te + a = ta). I roto i teie fa'anahora'a, nâ te toro e + o 'omua mai i te 'ohipa. Nâ te 'aihono e 'omua i te e 'ohipa 'aihonohia 'aore 'ohipa 'aihonohia e 'ape'e atu i te 'aihono. ra nâ te Hi'ora'a: - - - fare 'orometua = tô te 'orometua fare. = tâ te tamuta 'ûrî, te haruru o te matini = tô te matini haruru.... te o te te 'ûrî a te tamuta 1. Ua nehenehe 'ahu o Maria. tô Maria 'ahu. te 1'. Ua nehenehe O Maria, o te toro teie o te raui'oa te 'ahu, e 'ape'e o ia i te raui'oa i roto i te 'irava matamua ( 1), e 'omua râ i te raui'oa i roto i te piti o te 'irava (l'). 2. Ua fa'anahohia te fare o te ra'atira. 2'. Ua fa'anahohia tô te ra'atira fare. O te 3. Ua oti 3'. Ua oti ra'atira, te e toro teie no te raui'oa te fare. 'a'ai aTama. tâTama 'a'ai. 4. Ua oti te 'ohipa a Tâni. 4'. Ua oti tâ Tâni 'ohipa. A Tama, ho'i te 'a'ai . a e te Tâni, e toro teie 'ohipa. no teie nau raui'oa i ni'a nei, 'oia E monoi'oa te toro i'oa Mai te peu e monoi'oa tê vai ra i roto i te toro i'oa, 'omua o ia i te raui'oa, e tâhô'e te fa'ai'oa (te) e te fa'atoro (o 'aore ra a). - tô matou 1. Ua oti fare, tâ 'oe 'ûrî, tâ 'oe mau tiare, tôna nehenehe... tô mâtou fare i te penihia. 31 �O mâtou, e toro, e ha'apori, teie no te raui'oa te fare. E 'omua teie toro i te 'ohipa Taihonohia no te mea e monoi'oa tô roto i te rau o te toro i'oa. 2. Ua horo A tâjoe 'ûrî. roe, e toro teie no te rauio'a, te 'ûri. 3. Ua tui tô râtou ro'o nâ tô mâtou pae O râtou pae e mau toro teie no te raui'oa, te ro'o e te fenua. 4. E haere tô mâtou o mâtou, e o fenua. mau ta'ata e tâi'a. O mâtou, e toro teie no te raui'oa te mau ia i teie raui'oa. E monoi'oa tô roto i te toro i'oa, ta'ata, e ha'apori atu 'omua ia te monoi'oa i te raui'oa; tera râ e 'itehia, i te tahi mau taime varavara roa, i te toro ia 'ape'e mai i te raui'oa. E mau 'ohipa tahito teie, e ravehia na, e, e ravehia nei e te mau rohipehe no te fa'anavenave i ta râtou mau . e pehe. 1. Ua oti te 2. E haere fare te o râtou hope'a o i te mâtou penihia. i Tahiti. O râtou, o fare e te . E mâtou, e toro i'oa teie, e 'aihono atu i te raui'oa, te hope'a, i roto i teie nau 'irava i ni'a nei. mau ture ihoa tê vai nei no te fa'a'ohipa i teie nau fa'atoro e a. - E fa'ahiti mai te fa'atoro o i te hô'ê fa'aôra'a i roto i te hô'ê 'apu, 'are'a te fa'atoro a, e fa'ahiti mai o ia i te parau no te noa, 'aore ra no te vai iho i râpae i te 'apu. - b) Te toro: fa'atoro Teie mau 'ape'ehia mai + tâpiri ta'opapa toro, e rau fa'atoro, 'omuahia e te hô'ê fa'atoro e te hô'ê ta'opapa. E fa'ahiti mai teie rauta'o i te parau no te huru, no te fatura'a. 32 fa'ahoho'ara'a, no te o �- te rere a manu: a manu, e toro te parau no - te ne'e a te fa'ahoho'ara'a, honu: honu, a i'oa no te e toro i'oa no te raui'oa, te rere, e fa'ahiti i huru. teie, 'aihono atu i te raui'oa te ne'e. - te rave a rito: ato'a - no rito, e toro i'oa teie teie iho raui'oa iti. a te 'ô a rua: a rua, e toro te i'oa no te no te raui'oa te rave, e raui'oa te rô. pori a nu'u: a nu'u, e toro no te raui'oa te teie no teie raui'oa. - - te maui a ra'i: a te ra'u ra'u. - a rimu: ra'i,e toro i'oa, 'aihono a rimu, e toro i'oa ha'apori pori, e ha'apori ato'a atu i te raui'oa te maui. teie, 'aihono atu i te raui'oa te te mûri a vai: a vai, e toro i'oa teie, e ha'apori ato'a, 'aihono atu i te raui'oa te mûri, e fatura'a te parau e fa'ahitihia mai. - II.3.4. Te toro e te mau ti'atau E fa'aôhia mai teie huru toro e te fa'atoro a- 'aore ra te fa'atoro i-, teie nau fa'atoro e fa'ahiti mai i te parau no te tau. E fa'aaô-ato'a-hia mai râ e te tahi atu mau fa'atoro mai ia: mai.... E raufa'atoro fa'atoro. -Te mau teie, 'oia ho'i, fa'atoro a- e E fa'ahiti te fa'atoro i tae roa teie ti'atau, 'omuahia mai i te hô'ê i- i te parau no tau e haere mai ra, aita â i-, e fa'ahiti mai ia i te parau no te tau i a- mai, 'are'a te fa'atoro ma'iri. Ua hô'ê e mau no, fa'atoro i te mau ti'atau: nanahi, a-napô, i-napô.... 1.Ereva râtou a-nanahi. 2. Ua tae mai te pahî i-nanahi ra. 3. Ua hâpono mai o Mâmâ i te hô'ê poro'i 33 i-na'uanei. a-nanahi, i- �A-nanahi, i-nanahi, i-na'uanei, e mau toro teie no teie mau 'irava i ni'a nei. Te tahi atu - 1. Ua tae mai 2. E tunu râtou mâtou Mai fa'atoro mau mai napô mai. i te mâ'a napô mai, no ananahi. no ananahi, e mau toro teie no teie mau 'irava i ni'a nei. II.3.5. E mai Te toro mau te mau ti'avâhi e raufa'atoro teie mau toro, 'oia ho'i hô'ê fa'atoro. e te 1. Ua haere te 2. Ua haere mâtou 3. E 'afa'i mai feiâ tâi'a e ti'avâhi, 'omuahia i tua. nâ tahatai. i te mâ'a i ni'a i te 'aira'a-mâ'a. I tua, mau ra nâ tahatai, i ni'a, e toro teie no te mau niu i roto i teie 'irava i ni'a nei. E raufa'atoro teie, 'omuahia i te fa'atoro i 'aore i te fa'atoro II.4. Te nâ, 'ape'ehia mai ra ma te * II.4.1. o tê 'ape'e mai i te ta'o Te ta'o e ha'aporihia ha'aporihia, e i'oa noa, ha'apori ato'a.... 'omua o ia i te ta'o ha'apori. E i'oa - noa tâ râtou e i'oa nui, e rauha'a, e rau'apu ra e E - o tapa'o 'ore. Te ta'o 'aore ti'avâhi, tua, tahatai, ni'a. ha'aporira'a E mau ta'o ti'atahi teie ha'apori e te mau te 'ahu teie, - noa. 'âpî: 'âpî, 'omua raui'oa, te fare, te - te ha'aporihia: o te ha'apori ia o te raui'oa te 'ahu, e i'oa ia teie raui'oa, te 'ahu, i te rauta'o, fare-moni: mord, e ha'apori atu ia i te raui'oa te e te te ta'o i o fare; te rau i ha'aporihia, nâ na ia 'omua mai i te rauta'o, ta'ata maita'i: maita'i, e ha'apori atu ia i te raui'oa te ta'ata, 34 e �- - - te te parau ri'ari'a: te peni 'ute'ute: te ri'ari'a, e ha'apori teie no te raui'oa te parau, 'ute'ute, e ha'apori teie no te raui'oa tepeni, fare-ha'api'ira'a: ha'api'ira'a, 1. Ua moni te 'ahu 'âpî fare-hau 3.0 te tainari'i hope'a 2. Ua oti te 2. O Tahiti nui 3. Ua 1 o no te raui'oa tera. E i'oa nui, te ta'o i 1. O Tama na'ina'i ha'apori teie o 'Oehau. i te hâmanihia. 'Apî, hau, hope'a, e 'ahu, te fare, te tamari'L - e fare.... mau ha'apori teie no teie mau raui'oa, te ha'aporihia: tera atu. fenua rahi a'e. te Havai'i 'â i te ta'ata. Na'ina'i, nui e 'â, e mau ha'apori teie no teie mau raui'oa, o Tama, o Tahiti, o Havai'i. E i'oa nui, Tama, Tahiti, Havai'i, ei pû no teie raui'oa i ha'aporihia. - E ta'oha'a 'aore 1. Etomo vave 2. E maite rave o ia o i roto ia 3. E haere marû! 4. Ua pîpî maita'i o ra e i ta na Hinano rauha'a te ta'o (te rau) i ha'aporihia i te fare. 'ohipa. i ta 'u mau Vave, maite, marû, maita'i, tiare. e mau ha'apori teie rauha'a ('aore ra ta'oha'a), e tomo, e rave, e haere, ua teie mau 'irava i ni'a nei. - E niu 'aou tê 1. E ta'ata tahiti 2. E taro maita'i 3. Ua ravehia o no te mau pîpî, i roto i ha'aporihia tera. tâ Hei. Nano ei tia'i-tamari'i. Tahiti, maita'i, tamari'i, e mau ha'apori teie no teie mau (niu 'apu), e taro (niu 'apu), ei tia'i (niu rauta'o i ni'a nei, e ta'ata 'apu). - E ha'apori tê ha'aporihia E fa'ata'a'ê i te parau no te ta'o hâmani fa'a'ohipahia ra i roto i te parau o te tarame. 35 e no te rauta'o e �la hafaporihia te hô'ê tafo hâmani, o te pupu tâ'ato'a tê ha'aporihia. la ha'aporihia te rauta'o, e ha'apori te reira ta'o i te ta'o e 'omua noa mai ia na, o te tâ'ato'ara'a tê ha'apori i te ta'o 'omtia i te rauta'o. 1. F. vahine-'ori nehenehe tera. Nehenehe, e ha'apori atu teie ta'o iti i te rauio'a tâ'ato'a, vahine-'ori, o roii râ, e ha'apori noa ia i te ta'o vahine. E niu 'apu, e vahine-'ori, te rauta'o i ha'aporihia. l'. E vahine 'ori nehenehe / Ha'aporihia / tera. ha'apori/ Nehenehe, e ha'apori o ia i te ta'o 'ori, nehenehe, e ha'apori atu ia i te ta'o vahine. 2. E fare-moni rahi e teie rau tâ'ato'a 'ori tera. E fare-moni, e ta'o hâmani fare, o rahi râ e 2'. E fare moni rahi teie, o moni, e ha'apori ia i te ta'o ha'apori ia i te raui'oa tâ'ato'a, fare-moni. tera. E moni ha'apori te ta'o rahi i te ta'o moni, rahi, tê ha'apori atu i te ta'o fare. 3. E ta'ata e reo navenave o rave taere maita'i o tâ'ato'ara'a o te rau, Teri'i. Navenave, e ha'apori atu i te ta'o ha'apori atu i te ta'o ta'ata. 4. Ua o te ia i te reo, te rauta'o reo navenave, 'ohipa. Maita'i, ha'apori 11.4.2. E e ha'apori no te ta'o taere, te rauta'o, taere maita'i, e atu ia i te rauta'o, ua rave. Te mau ha'apori ta'o tiatahi te ha'apori no te ha'aporira'a. 'ape'e atu ia i te ta'o o tâ na e ha'apori ra ma te tapa'o 'ore. Te fa'anahora'a o teie 'ohipa, teie ia: ha'aporihia + ha'apori. mau E 1. E reo navenave / Ha'aporihia / tô na. ha'apori / 36 �2. Ua rave maita'i / o ia i te 'ohipa. Ha'aporihia / ha'apori / Navenave, maita'i, e mau ha'apori teie no te mau ta'o reo e rave. Ua rave rau te mau ha'apori e fa'a'ohipahia: te ta'opapa (i'oa, ta'oha'a, numera...), te ha'apori ihoa, fa'ahiti i te parau no te faufa'a, no te huru, no te rahira'a ('aore ra no te fâito) e no te uiuira'a 'aore te ha'apâpûra'a, te mau 'avei'a, te ti'atohu, te ta'o ui.... a) Te ha'apori: - E i'oa, e ta'opapa e ta'oha'a, e numera.... teie mau ta'opapa: 1. E fare // ha'api'ira'a tera. Ha'aporihia / ha'apori / Ha'api'ira'a, 2. E tipi 4. E tavana Piti, niu, 5. Ua e e ta'oha'a teie tâ Pâpâ-rû'au vaere Vaere, e piti i ta'oha'a teie o ha'apori nei i te ta'o fare. e ha'apori nei i maita'i e pôpô. rave. ha'apori nei i e ha'apori nei i e tavana. rave te ta'o te ta'o tipi. Tihoti. e numera teie e Maita'i, niu, i'oa teie pôpô 'ute'ute tâ na. 'Ute'ute, 3. E e o na i te te ta'o tavana, 'aore ra i te 'ohipa. ta'oha'a teie e ha'apori nei i te ta'o rave, 'aore ra i te ua rave. . E rave rahi ha'apori ia te hô'ê fa'anahora'a no e vai nei i roto i teie mau te hô'ê rauta'o, tê vai ra ha'apori. E 'omua te ha'apori fa'ahiti i te parau no te tau i te ha'apori e fa'ahiti i te parau no te huru, mai te peu e e fa'a'ohipahia teie nau ha'apori e piti ato'a ra, 'oia ho'i te ha'apori no te tau e no te huru - . 37 �E 'omua te ha'apori no te 'û i te ha'apori no te rahira'a ('aore fâito), i te ha'apori no te ha'apâpûra'a, mai te peu e e fa'a'ohipahia teie mau ha'apori i te hô'ê â taime: 'û + rahira'a (fâito) + ha'apâpûra'a... - ra no te 1. Ua rave taere maita'i /tau o ia i tâ na 'ohipa. / huru / Maita'i, fa'ahiti i te parau o te huru, e ha'apori ia i te ha'apori taere, fa'ahiti i te parau no te tau, e ha'apori atu teie nau ha'apori e piti i te niu ua rave. 2. E pôpô 'ute'ute rahi / 'û mau / rahira'a / tâ na. ha'apâpûra'a / 'Ute'ute, rahi, mau, e mau ha'apori ana'e teie. Mau, fa'ahiti i te parau no te ha'apâpûra'a, e ha'apori teie ha'apori i te ha'apori rahi; teie ha'apori rahi, e ha'apori ia i te ha'apori 'ute'ute; tera râ o te tâ'ato'ara'a o teie mau ha'apori tê ha'apori atu i te niu, e pôpô. 3. O te 'ahu-ta'oto 'uo'uo ' me'ume'u mau tâ na i 'afa'i mai. / faufa'a/ 'û / rahira'a / ha'apâpûra'a/ Ta'oto, 'uo'uo, me'ume'u, mau, e mau ha'apori teie no te niu. Ta'oto, e ha'apori i te ta'o 'ahu, e ta'o hâmani teie. Mau, fa'ahiti i te parau no te ha'apâpûra'a, ha'apori i te ha'apori me'ume'u, fa'ahiti teie i te parau no te rahira'a, ha'apori atu teie mau ha'apori e piti i te ha'apori 'uo'uo, fa'ahiti i te parau no te 'û, o te tâ'ato'ara'a o te mau ha'apori tê ha'apori atu i te niu, o te 'ahu-ta'oto. Te fa'anahora'a - faufa'a b) + 'û + o te mau ha'apori: rahira'a (fâito) + ha'apâpûra'a. Te ha'apori: e ha'apori ihoa E ha'apori iho tê ha'apori atu i te tahi 'ê Teie ia teie atu ha'apori. ha'apori: maite, vave (te huru o te terera'a 'ohipa), pauroa, pâ'ato'a, tâ'atoa, ri'i (te parau no te fâito, no te rahira'a o te 'ohipa) e tê vai atu ra te mau ha'apori mai ia: fa'ahou, ato'a, noa, roa, â (no te terera'a o te 'ohipa)...., te mau ave'ia (mai, atu, a'e iho), te mau ti'atohu (nei, na, ra), te mau ta'o ui (anei, mau , 38 �paha), te mau ha'apâpû (pa'i, ho'i, 'oia, ihoa....), te mau tohu na....). 1. Ua haere râtou vave (ia, i te teata. Vave, e haTapori teie, fa'ahiti i te parau no te htiru o te terera'a ha'a, e 'ape'e noa o ia i te ta'o (faore ra te niu) o tâ na e ha'apori atu nei, 'oia ho'i ia, haere, 'aore ra ia; ixa haere, ma te tapa'o 'ore. o te 2. Ua haere pauroa te mau tamari'i i te purera'a. Pauroa, e ha'apori teie, fa'ahiti i te parau fâito), e ha'apori atu o ia i te niu, ua haere. 3. E reva fa'ahou te peretetini i Farani i teie no te hepetoma i Fa'ahou, e ha'apori teie, fa'ahiti i te parau 'ohipa, e ha'apori atu o ia i te niu e reva. 4. Ua pohe roa 5. O te puta na te mîmî. tei rari i te Roa, na, e mau ha'apâpûra'a (roa) rahira'a (no te no te mua. terera'a o te ua. ha'apori teie, fa'ahiti i te parau no te . vâhi (nâ), e 'ape'e noa atu ia i te niu ('aore ra i te ta'o) o ta râua e ha'apori ra: ua pohe, o te puta. 6. E 'orometua e no te paha tera ta'ata. Paha, e ha'apori teie, fa'ahiti i te parau no te ui, 'ore-ra'a, e ha'apori atu o ia i te niu, e 'orometua. 7. A la, e ta'o tohu teie, ha'apâpûra'a, 8. Ua haere mai Mai, niu e o e e ha'apori ato'a râ, fa'ahiti mai i ha'apori atu o ia i te niu a rave. Miri te parau i te fare. 'avei'a teie, e ha'apori ato'a râ, e ha'apori atu o ia i te haere. ua E râtou pâpû- i tena 'ahu! rave no te no te e 'ape'e pauroa teie ha'apori ra. E rave rau mau mau ha'apori i te niu 'aore ha'apori teie ra i te ta'o o tâ e, mai te peu e vai nei i roto i te hô'ê rauta'o, tê vai nei te 'avei'a i roto i teie rauta'o, teie ia te fa'anahora'a teie . no mau ha'apori. 39 e �Te - ha'apori mau e 'omua nei i te 'avei'a e o tê niu, teie ia: te mau - ha'apori mai ia: maite, vave, marie..., ha'apori mai ia: ri% pauroa, pâ'ato'a, tâ'ato'a..., mau ha'apori mai ia: fa'ahou, ana'e, ato'a, noa, roa...., te mau - te - 1.Uahaere pauroa Mai, i te - fâito. 2. E 'amu te i te fâito. tâtou i te tarua. 'avei'a teie, e ha'apori ato'a râ, e 'ape'e atu o ia ha'apori, fa'ahou, fa'ahiti i te parau no te terera'a 'ohipa, ha'apori pâ'ato'a, ri'i, fa'ahiti i te parau no te rahira'a, no 3. Ua haere Mai, pâ'ato'a fa'ahou mai o te i te - râtou. ha'apori teie, o te 'avei'a ato'a râ, e 'ape'e ha'apori, ato'a, fa'ahiti i te parau no te terera'a 'ohipa, ha'apori, pauroa, fa'ahiti i te parau no te rahira'a, no te ri'i Mai, - ato'a mai e i te - 'ape'e nei i te maite ri'i noa mai o Pâpâ-rû'au. ha'apori teie, e 'avei'a ato'a râ, e 'ape'e atu o ia: ha'apori, noa, fa'ahiti i te parau no te terera'a 'ohipa, i te ha'apori, ri'i, fa'ahiti i te parau no te rahira'a, e i te ha'apori maite, fa'ahiti i te parau no te huru o te terera'a 'ohipa. e i te - - - 4. Ua himene maite Atu, i te - i te - i te - pauroa ana'e atu te mau tamari'i. 'avei'a teie, e ha'apori ato'a râ, e 'ape'e atu o ia ha'apori ana'e, fa'ahiti i te parau no te terera'a 'ohipa, ha'apori pauroa, fa'ahiti i te parau no te rahira'a, ha'apori maite, fa'ahiti i te parau no te huru o te terera'a e 'ohipa. - Te mau e 'ape'e nei i te 'avei'a, teieia: te mau ti'atohu: - te mau ta'o ui: - te ta'o ui - - ha'apori te mau râ.... l.Uatae mai nei, na, ra, anei, pâpû 'ore, paha, ha'apâpûra'a-'ohipa mai ia: pa'i, ho'i, ihoa, 'oia, anei ia te'orometua? 40 a, ia, �/ 'avei'a / ui / ha'apâpû/ Mai, anei, ia, ia e mau ha'apori teie no te niu ua tae, e 'ape'e atu ha'apori atu i teie niu. Mai, e 'avei'a teie, e ha'apori ato'a râ, e 'omua ia i te ha'apori anei, fa'ahiti i te parau no te ui, i te ha'apori ia, fa'ahiti i te ha'apâpûra'a o te 'ohipa, e tohu no te - - teie. 2. Ua haere atu ra anei paha ia râtou? / 'avei'a/ ti'atohu / ui / pâpû 'ore/ pâpû/ Atu, niu ua ra, anei, paha, ia, e mau ha'apori teie, e ha'apori atu i te haere. Atu, e 'avei'a teie, e ha'apori ato'a râ, e 'omua ia - - - i te ti'atohu ra, i te ta'o ui, anei e paha, i te ta'o ha'apâpû ia. 3. Ua tâmâ'a atu ihoa paha Atu, ihoa, paha, ia, ua râtou? e mau ha'apori teie e ha'apori atu i te niu tâmâ'a. Atu, - i te e 'avei'a teie, e ha'apori ato'a râ, mau ta'o ui 4. E parau atu â ihoa /fAvei'a / tâmau / e ta'o e te mau pa'i ia o e 'omua ia ha'apâpûra'a: ihoa, paha, ia. Mâmâ ia 'outou. ha'apâpû / ha'apâpû / ha'apâpû/ Atu, â, ihoa, pa'i, ia, niu ia e mau ha'apori teie, e ha'apori atu ia i te parau. Atu, e 'avei'a teie, e ha'apori ato'a râ, e 'omua ia i teie ha'apori mai ia: - â, fa'ahiti i te parau no te pu'oira'a ha'a, ihoa, pa'i, ha'apâpûra'a, ia, tohu, ha'apâpûra'a. mau - - 5. E parahi mai paha ia o Tardera io mâtou. ui-pâpû 'ore / ha'apâpû/ / 'avei'a / Mai, paha, ia, e mau ha'apori teie, e ha'apori atu i te niu e parahi. E 'ape'e pauroa mai te mau ha'apori fa'ahiti i te parau no te ha'apâpûra'a, no te uira'a, 'oia ho'i, ia e paha, i te 'avei'a, mai. . Te mau fâura mai i ha'apori, hô'ê â ti'ara'a 'aore ra hô'ê â aura'a, e'ita ia roto i te hô'ê â rauta'o, mai ia pa'i râua o ho'i. E fa'a'ohipahia o pa'i 'aore o ho'i, e'ita râ râua e piti ato'a ra. 41 e �. Teie te fa'anahora'a o te mau (ha'apori) huru rahira?a Niu + ti'atohu - Te ha'apori e te + + ui + hafapori: + terera'a pâpû 'ore + fohipa hafapâpû. + 'avei'a + 'avei'a 1. Ua haere maite mai te 'orometua. / huru / 'avei'a / 2. Ua parau vave mai o ia. / huru / 'avei'a / Te ha'apori no te huru, fâitora'a, no te terera'a o - E'ita teie ha'apori mau te e huru. 1. Ua haere maite /huru rahira'a 'aore ra 'ohipa e te 'avei'a. no te no te fa'a'ohipa-pinepine-hia mai teie te pauroa fa'ahou noa mai râtou. / fâito / terera'a / terera'a / 'avei'a / 2. Ua parau vave pauroa ato'a mai râtou. / huru / fâito / terera'a / 'avei'a / Te ha'apori e fa'ahiti i te parau no te huru o te 'ohipa mai maite, te mau ha'apori e fa'ahiti i te parau no te rahira'a no te fâito mai ia pauroa, te mau ha'apori e fa'ahiti i te parau no te terera'a o te 'ohipa mai ia fa'ahou, noa, ato'a, e 'ape'e ia i mau ia vave, 'aore ra te niu nâ roto i teie fa'anahora'a i ni'a nei, tera râ e 'omua ia i te 'avei'a. -Te mau ha'apori e 'omua, e te mau 'avei'a ha'apori e 'ape'e i te ^-Fita teie mau fa'anahora'a e fa'a'ohipa-pinepine-hia. 1 marû pauroa fa'ahou ana'e mai ra anei ihoa ia / huru/ fâito/terera'a /terera'a / 'avei'a / ti'atohu / ui / ha'apâpû / râtou. ha'apâpû/ Marû, pauroa, fa'ahou, ana'e, mai, ra, anei, ihoa, ia, e mau mau ta'o, tê ha'apori nei i te niu, ua haere. ha'apori ana'e teie E 'omua i te 'avei'a mai: - - te te ha'apori fa'ahiti i te ha'apori fa'ahiti i te huru mai ia marû, parau no te fâito mai ia pauroa, parau no te 42 �- te ha'apori fa'ahiti i te parau no te tereraTa fa'ahou, ana'e. E 'ape'e mai i te 'avei'a mai: te ha'apori fa'ahiti i te parau - fohipa mai ia no te tau e no te vâhi mai te ti'atohu ra, - - te mau ta'o ui mai ia te mau ta'o no te anei, ha'apâpû mai ia ihoa e ia,. 2. Ua parau maite ri'i fa'ahou ana'e mai ra â paha ia râtou. /huru / fâito/ terera'a /terera'a / 'avei'a / ti'atohu/ vâhi-tau/ ui/ ha'apâpû/ ana'e Maite, ri'i, fa'ahou, ana'e, mai, ra, à, paha, ia, e mau ha'apori teie, tê ha'apori nei teie mau ta'o i te niu ua parau. E 'omuahia te 'avei'a mai i te ha'apori fa'ahiti i te parau no te huru, mai ia maite, i te ha'apori fa'ahiti i te parau no te fâito mai ia ri'i, i te ha'apori fa'ahiti i te parau no te terera'a o te 'ohipa - - - ia: fa'ahou, ana'e. E 'ape'ehia râ e te ha'apori fa'ahiti i te - mai parau no te tau e nq te vâhi mai te ti'atohu ra, - ha'apori fa'ahiti i te tâmaura'a o e te te terera'a o te 'ohipa i roto i te parau no te tau, mai ia a, te mau ta'o ui mai ia paha - - Ei e te mau ta'o no te ha'apâpûra'a mai ia ia. pu'ohura'a: Mai te peu e tê fa'a'ohipahia ia te fa'anahora'a o teie 'ohipa: Huru + II.5. fâito + terera'a + 'avei'a Niu, Tumu, Toro E + e nei e vâhi-tau rave rau mau + tau + ui + nâ fea teie mau tuha'a tarame i te ra'a-hia i roto i te hô'ê 'irava? 'ape'ehia pâpû 'ore + pâpû. Ha'aporira'a mea I roto i te ha'apori, teie ti'ara'a, i te fa'anaho- 'irava ti'atahi, e 'omua ho'i ia te niu i te 'irava, e mai e te tumu e te toro. mau 43 �E 'ape'e noa te ha'apori i te ta'o faore ra i te rauta'o o tâ na e ha'apori ra ma te tapa'o 'ore no te fafaô mai ia na iho. E ha'apori o ia i te hôfê raui'oa ('aore ra i te hô'ê i'oa), i te hô'ê rauha'a (faore ra i te hô'ê ta'oha'a), i te hô'ê rau'apu, i te hô'ê raufa'atoro 'aore ra i te tahi atu ha'apori. Hi'ora'a: 1. Ua ta'ata. 2. Ua ao. E niu ana'e tô roto i teie nau 'irava, 'aore Te niu, o te 'irava ia. 3. Ua tâmâ'a E 4. E tumu, 'aore e toro. râtou. niu, ua tâmâ'a, râtou, tei roto i teie 'irava. e, e tumu, piti râua. Tê vai nei hô'ê niu, e 5. E moni piti, e, hô'ê tumu, râua, i roto i teie 'irava. tâ Teri'i. E moni, o te niu ia o teie 6. Ananahi mai 'irava, 7. Ua 'amu te mau tamari'i 8. Ua nehenehehia Ua o Tahiti nehenehehia, nei, 9. E ho'i 'oi'oi tâ Teri'i, o te tumu ia. 'irava, râtou, o te tumu ia. i te faraoa. Ua 'amu, o te niu ia o teie i te faraoa, o te toro ia. i teie e, râtou. Ananahi mai, o te niu ia o teie e e o te 'irava, te mau tamari'i, te tumu ia, i teie nei. niu ia o teie 'irava, o Tahiti, o te tumu ia, o te toro ia. te muto'i farani e i Tahiti nui. Teie te niu o teie 'irava: te toro: i Tahiti nui. e ho'i 'oi'oi, te tumu: te muto'i farani, 'Oi'oi, farani, nui, e mau ha'apori teie. ha'apori nei te ha'apori 'oi'oi i te ta'oha'a, ho'i, 'aore ra i te niu, e ho'i, te ha'apori farani i te raui'oa te muto'i, a'ore ra i te ta'o muto'i, Tê - - 44 �- te ha'apori nui, i te taTo Tahiti. 10. Nâ Hei na'ina'i tera 'ûrî 'uo'uo. Nâ Hei na'ina'i, o te niu ia o te firava nei, tera 'ûrî 'uo'uo, o te tumu ia. f A A Na'ina'i, 'uo'uo, e mau hafapori teie. E hafapori te ha'apori na'ina'i ia Hei, e te ha'apori 'uo'uo, ia te un. Teie te fa'anahora'a tuha'a tarame rarahi, tera râ i roto i hurira'a, te mau ha'afaufa'ara'a, i roto i te 'imira'a no te fa'anavenavera'a i te rara'ara'a i te mau parau, e taui ia te fa'anahora'a o teie mau tuha'a. o te te mau 45 �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource [21]Langues polynésiennes : grammaires, lexiques, méthodes d'apprentissage Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Te 'ihi reo e te tarame papa-reo : te tuha’a-tarame : DEUG et licence Reo ma’ohi La linguistique et la grammaire : les fonctions Subject The topic of the resource Langue tahitienne Enseignement Creator An entity primarily responsible for making the resource Peltzer, Louise Source A related resource from which the described resource is derived Université de la Polynésie française (UPF) Publisher An entity responsible for making the resource available Editions Polycop Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1995 Rights Information about rights held in and over the resource La copie numérique et les métadonnées sont sous Licence Creative Commons BY NC Relation A related resource http://www.sudoc.fr/061758698 Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource 1 volume au format PDF (47 vues) Language A language of the resource Tahitien tah Type The nature or genre of the resource Text Texte imprimé grammaires